Mos votoni për askënd vetëm sepse është shqiptar !

Mos votoni për askënd vetëm sepse është shqiptar !

Ky shkrim është lexuar nga unë në takimin me bashkatdhetarë i organizuar më 17 mars 2018, nga Shoqata e “Komunitetit Shqiptar” për të prezantuar Kandidatët shqiptarë në zgjedhjet kantonale në Gjenevë.

Une jam Edon Duraku, 32 vjeç.  Kam lindur në fshatin Krusha e Madhë, në komunën e Rahovecit. Familja ime ka emigruar në Zvicër në vitin 1990, me gjithë valën e dytë të emigrantëve që largoheshin nga varfëria dhe regjimit kriminal të Millosheviqit. Kam kryer të gjitha shkollimet në Gjenevë dhe në vitin 2001 kam fituar kombësinë zvicerane. Në vitin 2009, kam marrë një diplomë në shkencave kompjuterike, një punë që më vonë e kam kryer për 5 vite. Në vitin 2015, jetova në Kosovë për një vit, dhe u ktheva për të studiar historine ekonomike në univesititen e Gjeneves.

Tani duhet t’ju tregoj se përse unë jam këtu, e teksa flas, një demonstratë e madhe për të drejtat e banimit po mbahet në qytet. Jam këtu sepse shoqata e “Komuniteti shqiptar ” më ka ftuar për të paraqitur kandidatët shqiptarë në « Grand Conseil », por edhe për t’ju treguar menyrat se si të votohet. Dëshiroj të falënderoj komunitetin shqiptar për këtë ftesë dhe përpjekjet që ofron për të ndihmuar e mbeshtetur shqiptarët në Gjenevë.

Megjithatë, unë dua të qartësoj pikat themelore për këtë takim. Unë nuk mendoj se komuniteti ka nevojë për një ngjarje si ky për të treguar se si të votoni. Besoj se shqiptarët janë të integruar tani pasi kanë kaluar një kohë të gjatë në Gjenevë e ne Zvicër. Unë besoj se sot Shqiptarët janë të gatshëm të dalin jashtë formës për të diskutuar më thelbësisht temat politke. Por ne nuk e bëjmë mjaftueshëm, ndoshta nuk ndihemi gati, kemi frikë të bëjmë keq, ndoshta po jetojmë në një kompleks inferioriteti ose kemi frikë të shtyhem njëri-tjetrin dhe se ne si shqiptarë mendojmë se duhet të jemi të bashkuar dhe t’a ndihmojmë njëri-tjetrin.

Kam ardhur këtu për të të treguar diçka që ndoshta ju pengon. Dua t’ju them qe të mos votoni për mua sepse jam shqiptar. Mos votoni këtu për askënd vetëm sepse ai është shqiptar. Unë mendoj se shqiptaret duhet të dalin jashtë kësaj logjikës dhe unë do t’ju tregoj arsyen përse.

Pse jam këtu sot ? A nuk është një paradoks ? Unë ju them të mos votoni për mua sepse  jam shqiptar, ndërsa flas këtu shqip me ju. E kuptoj që mund të mendoni se një shqiptar në « Grand Conseil » mund të mbrojë interesat e komunitetit tonë. Dhe nëse mendojmë për këtë, kjo është sepse zakonisht është një përgjigje e politikave përjashtimore që Zvicra i zbaton. Ne jemi kaq të diskriminuar saqë shohim shpëtimin vetëm mes shqiptarëve. Për shembull, comparis.ch ne studimet e fundit ka shpallur se shqiptarët paguajnë sigurimin e makinave 60% deri 95% më shumë se Zviceranet. Së fundmi, Shqiptarët janë gjithashtu viktima të diskriminimit në punësim. Duhet thënë se në Zvicrën Romande mund ta konsiderojmë veten të lumtur sepse shqiptarët janë diskriminuar vetëm 24% më shumë se zviceranët, ndërsa kjo shifër është rreth 59% në Zvicrën gjermane. Së fundmi, numri i të rinjve të papunë shqiptarë është pothuajse trefish më i lartë se numri i te papunëve zvicerianë.

Mendoj se kjo shpjegon arsyen përse jemi këtu sot. Kjo shpjegon përse shoqata “komuniteti shqiptar” është i rëndësishëm dhe gjithashtu shpjegon përse shoqata e studentëve shqiptarë dhe shumë shoqata të tjera shqiptare në kanton, kanë një rëndësi të madhe.

Unë jam i bindur se « Ensemble à Gauche » dhe Partia Socialiste përfaqësojnë këtu interesat më të mira të shqiptarëve. Më 15 prill ne zgjedhim Parlamentin dhe Ekzekutivin e Gjenevës për 5 vite. Prandaj është një çështje e udhëheqjes së politikës së Gjenevës për 5 vite. Këto zgjedhje janë me rëndësi të jashtëzakonshme. Për disa vite, e djathta ka pushtuar politikën e Gjenevës. Dhe ne e shohim rezultatin e këtyre politikave shtrënguese sot. Mund të shihet në Gjeneve se numri i milionerëve është rritur, megjithatë fuqia bleresve e një mase të klasës së mesme stagnon madje zvogëlohet. E djathta nuk ka të bëjë me klasën e mesme ose klasën popullore në të cilën shqiptarët janë kryesisht pjesë. E djathta vazhdon sot politikën e saj të avantazheve tatimore të kompanive në dëm të popullsisë. E megjithatë kemi kandidatë shqiptarë që përfaqësojnë këtë të djathtë. Mund t’ju them këtu, nuk do të votoja vetëm për shkak se janë shqiptarë, “sepse ky është i yni” siç e kemi zakon të themi. Prandaj unë gjithashtu ju kërkoj të mos votoni për mua nëse nuk përfaqësoj interesat e juaja. Ju duhet të votoni për listën cila do të përfaqësojë më mirë interesat tuaja dhe atë të shqiptarëve në Gjenevë.

Shqiptarët kanë një histori të gjatë në lidhje me emigrimin. Më parë përmenda valën e dytë të emigrantëve shqiptarë, por ndoshta e dini që emigrantët e parë shqiptarë arritën në Zvicër në vitet 60’. Në të vërtetë, më tepër ishin kompanitë zvicerane që shkuan për të gjetur më së shumti njerëz të varfër ne Jugosllavi. Ndonjëherë jam i habitur sesi shqiptarët harrojnë historinë kaq shpejt. Ne jemi një komb i emigrantëve dhe ne harrojmë emigrantët ku janë sot. Disa shqiptarë kanë jetuar në Gjenevë për disa vite fshehurazi, të tjerë ende arrijnë të marrin një rregularizim në një mënyrë apo tjetër, disa arrijnë të martohen me një të njohur vetëm për të fituar letrat. Këto histori janë të rrënjosura në një tragjedi të thellë për shqiptarët. Të gjithë i njohim këto histori. Sot Shqiptaret ende lënë familjet e tyre për të punuar në Zvicër. Në këtë çështje, projekti Papyrus është vetëm nje iluzion, ajo ofron pajisjen e letrave e një pjesë të vogël të popullsisë emigrante në Gjenevë. Ajo nuk lejon fitimin e bashkimit familjar dhe mendoni që njerëzit të cilët janë vetëm duhet të jetojnë dhe punojnë 10 vite në Gjenevë për të qenë të pajisur me letra. Kjo është absolutisht e pamundur dhe e pamjaftueshme. Me « Ensemble à gauche », ne jemi për ndërprerjen e menjëhershme të përjashtimeve të njerëzve në një situatë të parregullt në Gjenevë. Në veçanti, zbatimi i marrëveshjeve të Dublinit të përdorura nga Pierre Maudet për t’i perjashtuar sistematikisht refugjatët. Duhet t’ju kujtoj se Pierre Maudet është PLR dhe PLR është në listën e përbashkët me PDC, në të cilen janë dy kandidat shqiptar. Me Ensemble à gauche, ne jemi për pajisjen e pakushtëzuar me letra të refugjatëve në Zvicër. Por ne jemi ende larg këtyre manovrave, sepse sot ne jemi gjithmonë të diktuar nga politikat e krahut të djathtë.

Pastaj sigurisht, çështja e emigrantëve është më globale. Le të kujtojmë se gjatë 2015 dhe 2016, më shumë se 100,000 shqiptarë u larguan nga Kosova. Shumica ishin të rinj dhe kishin perspektivë për të ardhmen. Gjithashtu për këto arsye u bëra aktivist në Lëvizjen Vetëvendosje. Angazhimi im politik nuk mund të jetë vetëm në Gjenevë dhe Zvicër. Ne jetojmë në një botë të globalizuar dhe vështirësitë e një vendi reflektohen në një vend tjetër. Kosova gjithashtu vuan nga politikat e së djathtas neoliberale evropiane. Këto politika kanë de-indusrializuar vendin, kanë shkatërruar të gjitha format e solidaritetit që ekzistonin në Kosovë dhe shkatërruan të gjitha shërbimet publike duke imponuar vlerat meritokratike, individualiste, liberale dhe konkurruese se lire. Ky është realiteti i dhunshëm i neoliberalizmit me të cilin shqiptarët e Kosovës përballen sot, por edhe këtu në Zvicër e në Gjenevë.

Prandaj, e majta duhet të rindërtohet në Kosovë dhe në Shqipëri. Ju, qytetarë shqiptarë të Gjenevës duhet të jeni pjesë e këtij rindërtimi. Do të keni mundësi më 15 prill të ndryshoni politikën e Gjenevës për 5 vite. Dëshiroj këtu që t’ia zgjas doren Partisë Socialiste me të cilën ndajmë shumë nga idetë tona dhe veçanërisht për t’a përjashtuar të djathtën në shumicën parlamentare. Kjo është arsyeja përse, unë kërkoj nga ju që të votoni për të majtën : Për « Ensemble à Gauche », Partinë Socialiste por edhe të Gjelbrit dhe në fund të vendoset një shumicë e majtë në parlament, e cila do te jetë më dinjitoze , dhe më afër  shqetësimeve të shumicës së qytetarëve, për njerëzit më të dobët, më të pasigurtë dhe për ata që nuk i dëgjojmë sa duhet, dhe mes tyre jane Shqiptarët. Mos heshtni, shprehuni dhe votoni !

Ju faleminderit.

Edon Duraku.

Shteti të së drejtës

Shteti të së drejtës

Për vetëm dy ditë, dy raste dëmtojnë sistemin gjyqësor në Kosovë. Rasti parë është i lidhur me dorëheqjen e shefit të gjyqtarëve në detyrë në misionin EULEX dhe i dyti ka të bëjë me dënimin e katër aktivistëve të rinj të Lëvizjes Vetëvendosje nga Gjykata Themelore e Prishtinës.

Më 16 nëntor 2017, gjyqtari britanik Malcolm Simmons i deklaron gazetes franceze Le Monde dorëheqjen nga EULEX-i, misioni i Bashkimit Evropian i cili ka për detyrë të ndihmojë Kosoven në procesin e ndërtimit të një shteti të së drejtës dhe demokracisë. Gjykatësi denoncoi një seri dështimesh të mision-it, duke përfshirë presionet prej së cilëve atij i ishte dashur t’u nënshtrohej në vitin 2013 për të mos e lejuar Fatmir Limajn të kandidonte në zgjedhjet parlamentare. “EULEX nuk është një mision për të promovuar shtetin ligjor. Është një mision politik. Çdokush që mendon ndryshe është ose naiv, ose budalla” – thotë gjyqtari për gazetën Le Monde. Britaniku gjithashtu denoncoi mashtrime të tjera nga ana e disa gjyqtarëve, por edhe presionin e vazhdueshëm që vuajnë nga eprorët e tyre politikë. “Ata duan që qeveria kosovare të bëjë atë që BE-ja i thotë të bëjë. Shumë nga kolegët e mi janë të ndershëm dhe të drejtë. Por ata nuk e luftojnë sistemin, ata pajtohen me të, sepse e dinë se nëse veprojnë sipas ligjit, do të kishin probleme.”

Fillimisht Eulex ishte i vetmi organ ligjor në Kosovë, por që nga viti 2014, misioni ka për qellim të mbështesë dhe të shoqërojë gjyqtarët e Kosovës në punën e tyre. Për gati dhjetë vjet, asnjë rast i madh korrupsioni dhe krimi nuk është dënuar as nga gjyqtarët e Kosovës, as nga EULEX-i. Duket se sistemi gjyqësor i Kosovës është i mbingarkuar nga goditjet e pushtetit të mafias të ndryshme politike të vendit. Zyrtarë të lartë të EULEX-it duket se nuk mund t’i rezistojnë mikpritjes shqiptare, apo ryshfetit tepër bujar nga politikanët mafiozë të cilet e kanë zakon t’i ofrojnë nën tavolinë. Pse të jesh viktimë kur mund të jesh bashkëpunëtor ? Ata që duhej të sillnin drejtësi, ligj dhe njohuri, kthehen në shtëpi, duke mësuar shumë më tepër sesa kanë transmetuar, dhe si shpërblim duke fituar një portofol te ngarkuar. Nëse përvoja e gjyqtarit Simmons është e pafatë, deklaratat e tij janë vetëm një pemë që fsheh një pyll të madh.

Nëse fajtorët dhe kriminelët nuk dënohen në Kosovë, në të kundërt, janë ata që kërkojnë drejtësi, ata që ngrihen kundër këtij regjimi kriminal, ata që refuzojnë të dorëzojnë, ata të cilët janë të shtyrë nga një dëshirë e thellë për ndryshim në këtë vend, të cilët kthehen në burg për kundërvajtjet që nuk i kanë kryer. Ky vendimi u dha më 17 nëntor, një ditë pas zbulimeve të Simmons-it. Katër të rinj të Lëvizjes Vetëvendosje u dënuan për terrorizëm : Adea Batusha u dënua me 2 vjet burg, Atdhe Arifi për 6 vjet, Egzon Haliti për 5 vjet dhe Frashër Krasniqi (i zgjedhur deputet me 11 qershor 2017) dënohet me 8 vjet burgim. Dhe ne nuk duhet të harrojmë Astrit Deharin, për të cilin dënimi me vdekje më 5 nëntor 2016, përfundoi me një vetëvrasje në burg ; një rast ende i pazgjidhur. Këto dy gabime gjyqësore që vrasin dhe dënojnë aktivistët filluan që më 5 gusht 2016, kur një shpërthim preku ndërtesën e Parlamentit. « Një tulle e gjysmë dhe katër gjysmëdritareve. » – shkruante Rexhep Qosja. Menjëherë rasti ju faturohet aktivistëve së Lëvizjes Vetëvendosje të cilët akuzohen si fajtorë. Shumë shpejt, gjashtë prej tyre u arrestuan (një prej tyre është liruar). Këto arrestime ndodhin mbas disa protestave të ndryshme popullore, të cilat destabilizojnë regjimin në Kosovë dhe pas përgjimeve telefonike të shefit së grupit parlamentar të PDK-së, Adem Grabovci, përgjime të cilët tregojnë se ky i fundit emëron anëtarë të partisë së tij në postat e lartë shtetërore. Prandaj, këto arrestime synonin vetëm të shkatërronin Lëvizjen Vetëvendosje. Më 17 nëntor, dënimi i katër aktivistëve të rinj ka të njëjtin qëllim, sidomos kur Gjykata Themelore e Prishtinës nuk ka prova, nuk ka dëshmitarë okularë që lidhin aktivistët me sulmin ndaj Parlamentit. Gjykata Themelore e Prishtinës madje dërgoi imazhe FBI-së për të provuar nëse dy nga aktivistët ishin të lidhur me sulmin. Agjencia amerikane ka njoftuar se sipas imazheve që ka, nuk është në gjendje të identifikojë personat e akuzuar. Këto dënime janë vetëm politike, duke ndërhyrë dy ditë para raundit të dytë të zgjedhjeve komunale. Qëllimi është diskreditimi i Lëvizjes Vetëvendosjes, e cila gjithashtu mban komunen e Prishtinës dhe ka të ngjarë të fitojë Prizrenin, komunen e dytë më të madhe në vend. (1)

Shqiptarët dhe Lëvizja Vetëvendosje nuk do të pajtohen me këtë vendim. Nëse metodat e këtij regjimi autoritar dhe të korruptuar janë gjithnjë e më shumë të ngjashme me ato të regjimit të Millosheviqit, shqiptarët, të vetmuar edhe njëherë, do të përballen me një aparat shtetëror që bllokon drejtësinë, demokracinë dhe të gjithë qytetarët e tjerë që veprojnë për të mirën e vendit.

Politika dhe drejtësia nuk ekzistojnë në Kosovë. Do të jetë e pamundur të ndërtohet një shtet ligjor dhe demokratik në këtë vend, derisa udhëheqësit politikë-mafiozë do të qeverisin. Nuk ka ndarje të majtës dhe të djathtës në Kosovë, është vetëm Lëvizja Vetëvendosje kundër të gjithë të tjerëve, të cilët kanë shfrytëzuar të gjitha mundësitë e aleancës me njëri-tjetrin. Lëvizja Vetëvendosje akuzohet për dhunë, për radikalizëm dhe për gazin lotsjellës në Parlament. Në të vërtetë, këto mjete janë vetëm përgjigje të urta ndaj metodave virale dhe helmuese të fuqisë kriminale në vend.

(1) Lëvizja Vetëvendosje më në fund arriti të ruante qeverisjen e Prishtinës dhe përveç kësaj fitoi edhe dy komuna të tjera : Dardanë-n dhe komunen e Prizrenit, e dyta më e madhe në vend.

Agim Sulaj

Agim Sulaj

“Liri”. Piktur ne vaj.

 Kush kishte dyshuar se Shqipëria, shtet i konsideruar më i mbyllur në botë mbas viteve të 60-ta, ishte vendi ku do të lind një revistë satirike ? Megjithatë kjo ndodhi mbas Luftës së Dytë Botërore, revista e titulluar “Hosteni” u botua. Regjimi komunisto-komik i Enver Hoxhës, në fakt, kishte dëshirë të bën tallje, por tallja në vetveten nuk ishte e pranushme, këte do e dëshmon Mehmet Shehu, i dyti i regjimit. Ky i fundit u gjet i vrarë në dhomën e tij: një plumb mbas kokës dhe një tjetër mbas shpine. Vetëvrasje do të thoshim. Do të ishte e besushme duke e ditur se pas aleancës me Mao Ce Tung-in, Shqipëria mirëpriti një turmë prej akrobatësh kinezë nga cirku më prestigjioz i lindjes së largët. Ata ju mësuan shqipëtarëve artin e përkulshmërisë. Por nuk zgjati ngase, ata ju kishin ndaluar fazën e dytë të trajnimit të tyre : përkulshmërinë e mendjes. Ky dështim ndodhi për shkak të mosmarrëveshjes midis Stani-it shqiptarë dhe Oli-t kinezë. I vetmi mister në rastin “Shehu”, thoshin mjekët, qëndron në injorimin për të ditur se ai filloi të shtënat nga koka apo nga shpina. Kjo komedi karaktesitike shqiptare kishte shenja të paparashikushme. Në fakt, Shqipëria, e cila ishte dikur mbretëria e një klounit (1), fillonte mirë ardhmërinë e saj ; deri sa e kuptuam se me sistemin e saj bankar piramidal (2), Shqipëria ishte mbretëria e një klounit e trishtueshme. Pra, do ishte pa vështirësi se në këtë ambient përmbledhës trashanik dhe më një gaz kolektiv, u dallua personazhi i cili do të na intereson në këtë artikull.

“Burokracia.” Faqja e parë e një edicioni të vitit 1987.

 Agim Sulaj është një piktorë i lindur në Tiranë, më 6 shtator 1960. Rritet në Vlorë, ku në vitin 1978 përfundoi studimet e shkollës së mesme. Më pas filloi Akademinë e Arteve në Tiranë. Në vitin 1979, fitoi çmimin special të inkurajimit, gjatë një gare vjetore e organizuar nga revista satirike shqiptare “Hosteni”. Megjithëse ende nuk i kishte mbaruar studimet e tij, në vitin 1982, Agim Sulaj doli fitues me çmimin e parë në këtë garë. Me diplomë në xhep në vitin 1985, ai angazhohet nga revista satirike afër së cilës tani më ai ishte i njohur. në vitin 1986, për herë të parë punimet e tij janë paraqitur në Galerinë Kombëtare të Tiranës. Në të njëjtin vitë, ai merr përsëri çmimin e parë në garën e organizuar nga revista në të cilën punonte. Në vitin 1988, emri i tij tejkalon kufijtë shqipëtarë, ai kësaj here e fiton çmimin e parë në Seres të Greqi-së, në garat e vizatimit me laps të shteteve ballkanike. Megjithatë, Agim Sulaj nuk është një satiristë i thjeshtë, vizatimet e tij mirëmbajnë një identitet vërtetë surrealistë. I lindur nga dadaizmi, surrealizmi është fillimishtë një lëvizje letrare dhe artistike që në fillim të shekullit njëzet. Kjo lëvizje synon shprehjen e një ideje ose një mendimi jashtë të gjitha konventave shoqërore dhe të lirë të përfaqësimit logjikë (Salvador Dali, Rene Magritte). Derisa surrealizmi e shtrembëron realitetin, hyperrealizmi, ndërkohë, përpiqet të riprodhon sa më të përkryer që është e mundur, aq afër sa që piktura mund të jetë habis me një fotografi. Agim Sulaj ushtrohet paralelisht me këtë disiplinë me prejardhje nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në vitin 1989, ai realizoi një piktur ne vaj e cila do të bëj ta njohin akoma më shumë për publikun e gjerë : “Kreu i Ali Pashë Tepelenës, i paraqitur Sulltan Mehmet-it II” (Shih pikturën numër 1 në galerinë më poshtë). Piktura është paraqitur në vitin 1990 në muzeun e “Ali Pashës” në Janinë të Greqis. 

“Tre vëllezërit”. Piktur ne vaj.

 Në vitin 1992, Agim Sulaj nxjerr në pah punimet e tij në një ekspozitë në Rimini. Afrueshmëria e tij me këtë qytet bën që ai të vendoset për të banuar në vitin 1993. Në vitin 1997, disa nga pikturat e tij ne vaj janë ekspozuar në New York. Në 2005, gjatë një ekspozite të organizuar në bashkpunim me Galerinë Ndërkombtare të Tiranës dhe Galerinë e Arteve të Bukura të Prishtinës mbi temën e Skënderbeut, ai shfaq pikturën e tij mbi heroin ndërkombtarë shqiptarë. (Shih pikturën numër 2 në galerinë më poshtë). Megjithatë, piktori shqiptarë nuk ndalon së marruri pjesë në gara të ndryshme internacionale që kanë për bazë humorin dhe karikaturën. Shpeshherë ai fiton çmime, qoftë në ato karikaturale apo sipas temës të përcaktuar në konkurs. Si për shembull, vizatimi i tj “I huaji” fiton çmimin e parë në garën ndërkombëtare të vizatimit në Tourcoing në vitin 2006 (Shih vizatimin numër 8 në galerinë më poshtë). Ai nderohet gjithashtu me çmime në Itali, në Turqi, në Greqi, në Shqipëri, në Kosovë, në Gjermani, në Spanjë, në Portugali, në Luxenburg, në Belgjikë, në Poloni, në Bullgari por edhe në Kinë, në Brazil, në Iran si dhe në Siri. Prezenca e tij në këtë fushë, bën që ai të bëhet një ndër anëtarët e jurisë së konkurseve të ndryshme në të cilat ai kishte marr pjesë me sukses.

 “Arratisja”. Vizatim me laps.

Punimet e Agim Sulaj nganjëherë përputhen në dy tabela (shih pikturën e Nënës Terezë më poshtë). E para, ajo ne vaj, më e thellë dhe e ngushtë, është magjepsës nga teknika e saj veqanërisht kur ajo është hyperrealiste. E dyta, ajo me vizatime surrealistë e satirike, nëpërmjet të cilave ai ofron vizionin e tij të shoqërisë, e cila është aq tërheqëse në qëndrimet e saj. Pavarësisht në rrjedhën artistike në të cilët shprehet, temat që përzgjedhë Agim Sulaj janë të njëjta. Fëmijëria mbetet një temë e përsëritur : zbavitjet e thjeshta të të miturve, plazhet shkëmbore të Vlorës janë kujtimet e fëmijërisë së tij. Liria, ky kusht njerëzor që ishte aq i mangët në Shqipërinë komuniste është një ndër temat e tij më të preferuara. Temat e tjera, po aq të përgjithëshme sa edhe aktuale si : varfëria, uria, imigrimi, ambienti dhe feja janë bagazhet artisitike të tij, ose më saktë, valixhja e shqyer në karikaturën e tij “I huaj” e cila, përmes udhëtimeve të tij, përmban një pjesë të vetëvetës së tij.

“Nënë Tereza” Piktur ne vaj (Surrealiste dhe hyperrealiste.)

Ambicia e vetme e këtij artikulli është që t’ju njoftojm me artistin Agim Sulaj dhe punimet e tij. Prandaj, ne ju nxisim me shumë zell që ta zbuloni punën e tij duke e vizituar web side-in e tij: agimsulaj.com. Poashtu ju keni mundësin të gjeni një pjesë të punimeve të plota në vendndodhjen e punëtorisë Andre Gjirard: http://www.atelier.angirard.com/expositions/agim-sulaj/

 (1) Në vitin 1913, Otto Witte, një kloun gjerman, i shkon në mendje që të zëvendëson me dinakëri nipin e Sulltanit i cili ishte kurorëzuar me titullin si Mbreti i Shqipërisë. Ai arriti përgjatë 3 ditëve të mashtroj elitën shqiptare, sikur të kishte qenë vërtet mbret; ai madje zotëronte një harem. Ai vdiq në vitin 1958. Mbishkrimi i tij në funeral dëshmon akoma sot : Ish-Mbret i Shqipërisë.

 (2) Të frymëzuar nga “Piramida” Ponzi, ky sistem financiar shkaktoi shkatërrimin e shqiptarëve. Në vitin 1997 kishte trazira të forta, duke shkaktuar për pak një luftë civile.

 

Të gjitha ilustrimet në këtë artikull janë vepra të Agim Sulaj. Të gjitha janë botuar me lejen e artistit.

 Teksti është i përkthyer nga frengjishtja në shqip nga Ardita Zeqiri.

1.”Kreu i Ali Pashë Tepelenës, i paraqitur Sulltan Mehmet-it II”. Piktur ne vaj.

2. “Skenderbeu”. Piktur ne vaj.

3. “Natyra dhe njeriu”. Akrilik.

4. “Libri”. Piktur ne vaj.

5. “Toka ime”. Piktur ne vaj.

6. “Deti”. Piktur ne vaj.

7. “Natyrë e vdekur”. Piktur ne vaj.

8. “I huaji”. Vizatim me laps.

9. “Etja”. Akrilik.

10. “Ujë”. Vizatim me laps.

11. “Ëndrrat të shpartalluara”. Piktur ne vaj.

12. “Në gjurmët e babait të tij ” Piktur ne vaj. 13. “Europa”. Akrilik.

Galeria

Burimet :

Punimet :

  • Manifestes du surréalisme. André BRETON – Folio.
  • Dada est tatou. Tout est dada. Tristan TZARA – Flammarion

Faqet :

 

  • www.agimsulaj.com
  • http://www.ecc-kruishoutem.be/Agim_Sulaj_FR.html
  • http://www.irancartoon.com/120/New%20Folder/Agim.htm

E po të ishte nëna shqiptare prostitutë ? (2/2)

E po të ishte nëna shqiptare prostitutë ? (2/2)

Grua muslimane – Pjetër Marubi – 1884.

Kanuni vdiq

Nietzsche tha: “Zoti vdiq” për të përshkruar humbjen substanciale të vlerave që drejtonte feja17. Disa shqiptarë mund të thoshin po ashtu “Kanuni vdiq”, sepse disa faktorë veçanërisht shoqërorë dhe ekonomikë globalë kanë pësuar shndërrime të theksuara në Shqipëri duke e bërë të vështirë njehsimin e qartë të karakteristikave shqiptare. Nderi, fjala e dhënë dhe mikpritja e kanë rënë keq e më keq. Disa nostalgjikë të vlerave të hershme që paskan humbur, ndjehen keq për këtë tip tranzicioni që na qenka anormal dhe për të cilin roli i gruas vlen si kriter matjeje. Shënjohen mbi gruan përgjegjësia për të këqijat e shoqërisë shqiptare, veçanërisht falë mashtrimit që qarkullon në mediat dhe mjediset artistike shqiptare, aq larg realitetit të përditshëm të grave shqiptare me pengesat që ndeshin në udhën e tyre drejt emancipimit. Sipas disave, ngaqë gratë kanë sjellje tw shthurur, patriarkati u zhduk: “Gratë kanë sot tërë të drejtat, madje tepër.” Mund të drejtohet pyetja se përse disa gra, sidomos këngëtaret pranojnë të qarkullojnë një imazh negativ dhe degradues të gruas. Në realitet këto sjellje janë tipike në shoqëritë patriarkale, të cilave sot nuk u kanë shpëtuar dot ende as dhe vendet evropiane. Ato shihen nga prizmi i burrave, rezultat i një vullneti barazie me burrat. Muzika ngjan si mjeti më i thjeshtë për t’u barazuar me ta, falë fizikut, për pavarësi financiare që mund t’i bëjë të barabarta me burrat. Këto gra denigrohen, ndërkohë që ajo që i denigron realisht janë traditat patriarkale që i përkufizojnë vetëm si seks. Gratë kanë vetëm këtë rrugëdalje për t’u çliruar nga pushteti i burrave. Në të kundërt, intelektualet, të cilat e kanë gjetur përmes studimeve mënyrën për t’u konsideruar të barabarta me burrat, përsëri reduktohen prej këtyre të fundit në seks dhe për rrjedhojë u mbetet e vështirë të shprehin opinionet e tyre në shoqërinë patriarkale shqiptare.

Duhet pranuar se te shqiptarët ekziston një lloj çlirimi dhe progresi në lidhje me gratë. Megjithatë, mbeten gjurmë të kësaj tradite patriarkale të pavetëdijshme përtej kufijve shqipfolës18. Shqiptarët e mërgatës ndeshin probleme të ngjashëm. Ata u gjendën në shoqëri ku gratë  zotërojnë shumë më tepër liri dhe u është dashur që, për gratë e brezit të dytë, të përbashkojnë dallimet mes jetës familjare dhe jetës në shoqërinë e vendit ku jetojnë. Sot shumë pak gra shqiptare martohen me jo-shqiptarë, qoftë dhe mes atyre të brezit të tretë. Për rrjedhojë, afërsitë kulturore dhe origjina, në masën që mund t’i afrojnë individët, janë më të fuqishme se ajo që duhet të drejtojë në jetën e një çifti: dashuria. Këto gra e kanë vështrimin të cunguar vetëm sa për të dashuruar shqiptarë, të afta që t’i ndrydhin historitë e mundshme të dashurisë për jo-shqiptarë. Ky veprim është gjithashtu i nxitur prej një patriotizmi paranoiak me synimin se duhet të ruajë kombin dhe gjakun shqiptar. Duhet menduar vështirësia e tyre për me i shpëtu shtrëngesave të rregulluara nga burrat; me marrë rrezikun dhe me u martue me një jo-shqiptar do të thotë të mohohesh nga të gjithë anëtarët e familjes. Ndoshta është romantike dhe naive të mendosh se martesat ndodhin falë dashurisë, por po të pranonim se sot ato bazohen mbi kushtet ekonomike, mungesa e reciproitetit në planin e këtyre nevojave ngjiz për gratë një pengesë të rëndësishme. Përjashtim mbetet rasti kur vajza të mërgatës martohen me djem të ardhur nga Shqipëria, Kosova apo Maqedonia; burimet ekonomike të grave në këtë rast janë më të larta se të burrave. Megjithatë, këta të fundit vendosen me gratë e tyre në apartamente të rinj, kërkojnë punë dhe vendosin të marrin frenat ekonomike të vatrës familjare, ndërkohë që gruas i mbetet të vendoset në familjen e burrit, e mbyllur mes mureve. Nëse Kanuni vdiq, nuk ka vdekur ende për gratë që ndodhen në pragun e paqartë të lirisë së tyre. “Kanuni vdiq, rroftë Kanuni !

Moderniteti shqiptar

“Modern”, ky term është bërë fjala kryesore e shqiptarëve prej një dhjetëvjëçari. Madje dhe një sitcom u krijua në vitin 2002 nën emrin “Familja moderne”. Kjo familje imagjinare dhe karikaturë nuk kishte asgjë prej moderneje, pra diçka prej tipit perëndimor që pretendojnë shqiptarët, por i përkonte një konceptimi që ata kanë mbi modernitetin. Ç’është pra për shqiptarët moderniteti ? Është një konceptim i paqartë. Për disa do të thotë me i ofrue fëmijëve të gjithë mundësitë për lulëzimin e tyre duke respektuar disa vlera familjare. Për të tjerë do të thotë të tërhiqesh krejt prej edukimit të tyre, ndaj fëmijëve u mbetet të bëjnë zgjedhjet ndërsa prindët nuk dëshirojnë të ndikojnë në përfytyrimin që fëmijët kanë mbi limturinë. Më së shpeshti bëhet fjalë për imitim të jetës perëndimore evropiane. Pra, të bësh si të tjerët për të shmangur vështrimin qortues të modernëve të rinj; “Ne nuk jemi të  prapambetur” kam dëgjuar të thonë disa shqiptarë. E megjithatë është i qartë dallimi mes trajtimit të djemve dhe vajzave. Fjala moral apo shprehja “ajo ëshë e moralshme” dëgjohet shumë shpesh te shqiptarët, u referohet vajzave në moshë studimesh që i largohen përkohësisht vëzhgimit familjar. Të japësh prova morali do të thotë të mos shkosh me meshkuj dhe të ruash virgjinitetin për burrin e ardhshëm, ndërkohë që në të kundërt burrat nxiten për pasurim të përvojës seksuale. Kjo sjellje tregon një karakter hipokrit të shoqërisë shqiptare sepse nëse djemtë duhet të fitojnë përvojën seksuale me të reja, këto të reja do të jenë patjetër bijat e ca meshkujve të tjerë. Virgjiniteti është për burrin e ardhshëm, dhe sidomos për prindët e tij, një çështje thelbësore që do të përcaktojë zgjedhjen e gruas. Këto zgjedhje kanë lejuar devijim nga ana e grave me qëllimin që të përshtaten me mendimin kolektiv, ruajtjen e virgjinitetit, pa llogaritur edhe një numër sakrificash.

Kurvë

Liria relative që është fituar kundrejt meshkujve, nga gratë që jetojnë në Shqipëri dhe atyre në mërgatë, nuk e ka penguar trajtimin si kurvë të një vajze që frekuenton djalin e një familjeje thjetër. Një grua që ka fëmijë jashtë martese është kurvë; një grua që jeton lirshëm jetën e saj seksuale është po ashtu kurvë; një grua që vjen prej mërgatës është kurvë; një grua që bën studime është kurvë, sepse “nuk e dimë kurrë saktë se ç’bën me djemtë kur është larg shtëpisë”, konstatim që e kam dëgjuar disa herë; një grua që ka një marrëdhënie miqësore me një mashkull është gjithashtu kurvë dhe, nëse është parë të qeshë e të bëjë shaka me të është dyfish kurvë pasi kjo sjellje shquhet si akt i kulluar shthurjeje. Kështu që shumica e femrave shqiptare janë kurva përveç atyre që janë “vajza tfund mira shtëpie”. Këto të fundit që ndeshen më shpesh në familjet më tradicionale konsiderohen si të shëndetshme fizikisht e moralisht, sepse që prej fundit të studimeve në shkollë të mesme janë mbledhur në ndihmën që i japin nënës e në qepjen e tenteneve brenda mureve të shtëpisë; ato presin ardhjen e fatit, princin e kaltër me Mercedes që do u dhuroj jetën e ëndërruar diku larg. Dhe ëndrra nuk është më shumë se shërbëtore në shtëpinë e burrit. Me një vjehërr të kujdesshme, me kunata të vëmendshme dhe me kunetër mbrojtës merret vesh që ajo do të ketë një moral të sprovuar, pasi në asnjë çast të jetës ajo nuk do të ketë rastin të jetë e lirë. Para 20 vjetësh ky ishte fati i shumicës së grave të mjedisit rural shqiptar. Këto çika shtëpie ekzistojnë ende edhe pse numri ka rënë shumë falë faktorëve që i kemi përmendur më sipër. Këto çika shtëpie janë tashmë gjysëm të lira dhe jetojnë në familjet e quajtura moderne. U lejojmë të bëjnë studime sepse ekzistoka një lloj konkurrence intelektuale. Për t’u pëlqyer meshkujve kërkohet një nivel studimi, më saktë mbarimi i shkollës së mesme në moshën 18-19 vjeç. Më pas, nëse nuk janë ende të martuara, kanë mundësinë të ndjekin studimet universitare për të përzgjatur lirinë dhe me atë rast me gjetë një burrë përpara se ta zgjedhë babai. Gratë e lira, domethënë një pakicë që e jeton plotësisht lirinë seksuale, konsiderohen nga pjesa tjetër si kurva. Mungesa e solidaritetit mes grave të kategorive të ndryshme të përshkruara më sipër shpie në vlerësimin e tjetrit si kurvë. Për çikat e shtëpisë të tjerat janë kurva, për gratë gjysëm të lira gratë e lira janë kurva.

Virgjëria

Për shqiptarët kurvë është gruaja që e ka humbur virgjërinë para martese, edhe pse sot marrëdhëniet seksuale pas fejese janë të lejuara heshturazi qëkurse çifti e ka mundësinë të takohet para martese. Virgjëria është një shqetësim i madh për shqiptarët. Vajza e rritur në familje duhet të mbetet e virgjër për burrin e saj të ardhshëm. Shqiptarët e quajtur modernë e konsiderojnë megjithatë virgjërinë e vajzës së tyre më pak të rëndësishme se virgjërinë e nuses së djalit të tyre. Për të martuar djalin ata do të kërkojnë më tepër në tregun e prostitucionit, për kah vajzat e mira të shtëpisë. Po për këtë arsye djemtë e mërgatës do të kërkojnë më lehtë të martohen me vajza të lindura në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoni. Këto vajza ofrojnë një garanci më të lartë virgjërie dhe me këtë rast konsiderohen dhe si më të urta. Vajzat e mërgatës konsiderohen si kurva me pretekstin se dalin nëpër disko, zbaviten, pijnë dhe flasin me djemtë. Megjithatë, vajzat shqiptare, pavarësisht origjinës, nuk janë të gjitha virgjëresha. Si do ia bëjnë për t’u martuar dhe për t’u pranuar nga burri i tyre? Miti i virgjërisë dhe i traditave i ka shpënë ato drejt zgjidhjes të ndryshme. Për t’u shpjeguar le të shohim se ç’do të thotë saktësisht virgjëri. Në gjuhën frënge fjala virgjëri është e paqartë, përshenjon një grua që nuk ka patur kurrë marrëdhënie seksuale, pra një femër që nuk e ka humbur himenin. Me përkufizim një burrë nuk mund të jetë kurrë i virgjër. Përkundrazi, termi virgjëri shënjon të dy sekset me këto fjalë: person që nuk ka patur kurrë marrëdhënie seksuale19. Për shkak të karakterit të paqartë të termave të lidhur me virgjërinë e gruas, i lejova vetes të jap unë vetë një përkufizim. Kështu që kam përcaktuar katër tipe femrash: 1. Virgjëreshën. 2. Jo të virgjërën. 3. Gjysëm të virgjërën. 4. Pseudovirgjëreshën. Shpjegimi për virgjëreshën dhe për jovirgjëreshën nuk ka nevojë për të jepet, falë karakterit të tyre të dukshëm. Një gjysëm virgjëreshë është ajo që praktikon sodominë dhe oralin, meqë vagina e saj është e destinuar vetëm për burrin e saj të ardhshëm që ajo nuk e njeh ende. Një pseudovirgjërshë është shpesh një gjysëm e virgjër që e ka rindërtuar himenin e saj, gjë që e themi vulgarisht “riqepje”20. Nga disa cepa na shfaqen dhe pseudovirgjëresha të tjera, falë periodave, duke i bërë të besojnë të fejuarit e tyre se janë të virgjëra. Pranoni faljet zonja nëse zbuloj marifetet tuaja të lashta sa bota vetë. Vajzat shqiptare nuk e jetojnë ende të lira jetën e tyre seksuale. Gjysëm të virgjërat i nënshtrohen burrave duke u dhënë kënaqësi, por pa marrë prej tyre. Ato i nënshtrohen në këtë mënyrë presionit shoqëror të ushtruar prej burrave, shtypje që shpie drejt gjallërimit të zakoneve seksuale, por duke ruajtur guvën e shenjtë të vetvetishme për feminitetin e përkufizuar nga po këta burra. Pseudovirgjëreshat janë në një mekanikë të njëjtë. Humbja e virgjërisë, shpesh për shkak të një gabimi në rini, apo për shkak të marrëdhënieve seksuale të bindshme në një kohë të shkuar, i kthen ato pas një dështimi dashurie në suazën tradicionale familjare. Shqiptarët vlerësojnë se seksualiteti është diçka poshtëruese për vajzat, se i përket me të drejtë vetëm prostitutave dhe grave të martuara. Nëse për shqiptarët të jesh e pamartuar dhe të kesh marrëdhënie seksuale do të thotë të jesh kurvë, përse një nënë shqiptare nuk do të ishte e tillë kur ka marrëdhëne me burrin e vet ?  Nëna ime nuk quhet Mari dhe unë jam prova e pakundërshtueshme e një koiti. Zotëroj edhe prova të tjera: me një vëlla dhe një motër, jam i sigurt se prindët e mi kanë patur të paktën tri herë marrëdhënie seksuale gjatë jetës së tyre. Përjashtuar fakti i krenarisë për bëmat e tyre, seksualiteti mbetet tek meshkujt çështje tabu. Një lloj mohimi i seksualitetit vazhdon në shoqërinë shqiptare, bezdi që u shpreh, për shembull, kur u hap tema e dhunës seksuale së ushtruar gjatë luftës së Kosovës. Nuk mund të përmendet kjo çështje pa u ndjerë turpi dhe çnderimi, a thua se këto gra, në këtë shoqëri të quajtur moderne, duhet të qortonin veten për ndonjë faj apo të jetonin të mbyllura e të fshehura nën turp. Edhe këtu gjendet shtysa e burrave për të refuzuar atë që ëshët e dukshme, faktin se nënat janë qenie me seks, po ajo e vërtetë që i bën të kapërcejnë prova.

Burrë i veshur me konstum gruaje katolike – Kel Marubi – 1900-1919.

Divorci

« § 33 nye 13. Grueja a në detyrë : me i a ruejtë nderen burrit ; me i rrogue pa zhibla ; me ndejë nën sundim ; m’u pergjegjë detyrve të kunorës ; me rritë e me mkambë fmin me nderë ; me i ndejë gati me të veshmen e të mathmen (kah e qepmja) ; mos me i u perzie në fejesë të të bijve e të të bijave. » 

Shtimi i shpejtë i divorceve tek shqiptarët shihet si një dështim i tmerrshëm. Në rastin më të madh të divorceve faji i vishet femrës. Ajo është grua e paaftë që nuk ka ditur të kënaqë nevojat e burrit të saj dhe ka dështuar për sa i takon detyrave të tilla siç jepen në Kanun në nenin më sipër. Burri është i paqortueshëm, e si mund të jetë kur punon dhe mirëmban familjen? Roli i tij është postulat i kurorëzuar me sukses. Në shërbimet e gruas kundrejt tij, përfshirë marrëdhëniet seksuale si lidhje e vetme me të, vetëm aty mund të gjendet gabimi. Madje, gruaja nuk përfiton kurrë ruajtjen e fëmijëve meqë ata i përkasin familjes së burrit. Një grua e divorcuar i humb krejt lidhjet me familjen e ish-burrit të saj, pra nuk mund t’i shohë kurrë fëmijët e saj. Gruaja e divorcuar e ka njollosur nderin e familjes së saj dhe ka çnderuar veten, pasi nuk ka përmbushur atë çka statuti i gruas i dikton. Ja disa veprime që Kanuni ia autorizon burrit:

« §57 nye 28. Me rrahë burri gruen, nuk bje në faj kah kanuja, e as prindja s’mund t’a kerkojn të rrahmen. »

 « §58 nye 33. Burri ka tager me rrahë e me lidhë gruen e vet, kur te mbrrijë me i a perbuzë fjalen e urdhnit. »

Pjesa më e madhe e grave bëjnë gjithë ç’është e mundur për mos u ndarë nga burri. Mungesa e pavarësisë dhe e mbështetjes i lejon edhe burrit më të lig të luaj me to, t’i tradhëtojë e madje t’i rrahë, ndërsa atyre vetë të mos bëjnë dot gjë tjetër veçse të pranojnë fatin e tyre. Për to divorci është sinonim i së keqes më të madhe. Divorci do të thotë humbje e nderit, turp dhe sidomos paaftësi për të mbijetuar në një mjedis që u mbetet i panjohur. Ndonjëherë mbahen qëllimisht në këtë gjendje varësie prej burrit të tyre që dëshiron të ruajë thelbësinë e tij mashkullore. Divorci është sot shprehje e konstatimit të grave që nuk duan më të pësojnë drejtimin prej burrit dhe që i kanë mundësitë financiare të çlirohen prej peshës së tij. Simone de Beauvoir i krahason marrëdhëniet në çiftet e martuara me relacionin mes pronarit e skllavit. Ja se ç’na thotë:

 “Edhe pronari dhe skllavi janë lidhur nga një nevojë reciproke ekonomike që nuk e çliron skllavin. Por në raportin pronar-skllav, pronari nuk e vendos nevojën që ka për tjetrin; ai e ka pushtetin ta përmbushë këtë nevojë pa e vendosur në mes të raportit; e kundërta, skllavi në varësinë, shpresën dhe frikën i brendëson në nevojën që ka për pronarin; urgjenca e nevojës, e barabartë për të dy, luan gjithnjë në ndihmë të shtypësit dhe jo të shtypurit.21

Masa e divorceve për vtin 201222Masa e divorceve = (Numri i divorceve/Numri i martesave) x 100.

E po të ishte nëna shqiptare prostitutë ?

Kudo në botë prostituta është parë si mbeturinë e shoqërisë, si pjesa në shkallën më të ulët shoqërore; e njëjta gjë ndodh te shqiptarët. Shpesh është varfëria e ekzistencës që i shtyn gratë drejt këtij zanati. Bëhet pra e vështirë të përcaktosh nëse është me të vërtetë zgjedhje. Duhet të pyesim në fakt se në ç’moment gruaja shqiptare e ka mundësinë e zgjedhjes. Vajza, që prej moshës së saj më të re, është nën kushtin t’u shërbejë burrave; edhe në adoleshencë ajo shihet si një nuse e ardhshme, e martuar është reduktuar në mëmësi ende pa u bërë nënë skllave e burrit dhe e fëmijëve të saj.

“Gruaja e martuar është skllavja që duhet të dijmë si ta hipim në fron.” Balzac23.

Nëna është universalisht qenie e shenjtë, e paprekshme. Çdo ide e degradimit të personit të saj përbën sakrilegj. Sepse ajo është një qenie e shenjtëruar në altarin e mëmësisë; ajo është e përkushtuar ndaj burit dhe fëmijëve të saj; ajo është virgjëreshë, mit i paseksuar për këta të fundit, dhe pikërisht për të njëjtën arsye ajo është e reduktuar vetëm në qenien e seksuar, pra në qenien e Tjetrit. Citimi i Balzac-ut e përmbledh mirë ç’është nëna për shqiptarët. Pikërisht atëherë kur ajo i zotëron karakteristikat e skllaves dhe prostitutës, ajo është mbretëreshë në fron për fëmijët e saj. Kjo hipokrizi e shoqërisë shqiptare kundrejt nënës e ngre atë në statusin e lartë të prostitutës. Ndërkohë që mbrojtësit e patriarkatit, trashëgimtarët e sistemit feudo-tribal shqiptar, skllavërojnë gratë e tyre duke poshtëruar gratë që kërkojnë të fitojnë pavarësi dhe të fitojnë barazi me burrat. Po këta meshkuj punojnë që vajzat të krahasohen me prostitutat, të katandisen vetëm në çka i përcakton si seks. Ato detyrohen të përvetësojnë të tillë sjellje me burrat pasi nuk mund të përkufizohen dhe të fitojnë një seksualitet të tyre. Shqiptarët vënë re vetëm pjesën e dukshme të ajsbergut, lirinë seksuale, pa kuptuar se tërë pjesa e mbuluar është kërkesa feministe, dëshira për barazi dhe vullneti i tyre për të mos u shquar më si Tjetri. Çdo përpjekje për liri nga ana e grave nuk do të thotë vetëm kërkim i lirisë seksuale, aty ku katandiset në kuptimin e shqiptarëve. Tipike, sepse këta të fundit i shohin prostitutat vetëm përmes prizmit të seksualitetit. Sipas tyre, gjithë ç’ka lidhje me seksualitetin ka lidhje me prostitucionin, dhe gjithë ç’ka lidhje me lirinë i takon seksualitetit. Ndaj dhe një vajzë e lirë është për ta vetëm kurvë. Mirëpo ne e pamë se statusi i nënës postulon se ajo e ka një jetë seksuale. Kështu që dallimi thelbësor mes një nëne shqiptare dhe një prostitute nuk qëndron te seksualiteti, por në çlirimin financiar kundrejt meshkujve.

Pamë se nëna shqiptare nuk zotëron asnjë pavarësi ekonomike; nëse punon, kjo ndodh sepse burri është dakort; paraja që fiton administrohet nga ky, ndërkohë që prostitutat administrojnë vetë portofolin e tyre. Nënat janë prostitutat e fshehta të shoqërisë shqiptare, por pranohen prej saj sepse ato marrin përsipër një klient të vetëm, madje dhe të pabesë. Për shqiptarët vajzat e mira të shtëpisë janë ato që do të jenë prostitutat e reja të këtij tipi; shtëpiaket dhe nënat janë prostituta në funksion; nëse Xhek kasapi do të kish qëlluar në Shqipëri, viktimat e tij nuk do të ishin prostitutat, por shtëpiaket. E pse mos këndellemi të nderuar zotërinj? Mund të thërrasim pa kompleks: “Të tëra kurva! Edhe nënat e motrat tona!”

Për ta mbyllur këtë artikull me nota humori, ju propozojmë të dëgjoni këngën e GiedRé : “TouTes des puTes.” (Të tëra kurva). Përkthimi i këngës është me poshtë.

Çikat qe lindin zveshur janë shumë kurva.
Çikat qe ju tregojn gjinin femijës e tyre janë shumë kurva.
Çikat qe e zveshin gaçet të gjinkologu janë shumë kurva.
Çikat qe janë te zveshur në dush janë shumë kurva.

Të tëra kurva, të tëra lavire, janë vertëte të tëra kurva.
Të tëra kurva, të tëra lavire, janë vertëte të tëra kurva.

Çikat qe prekun duke qitur tampona janë shumë kurva.
Çikat qe nuk veshin asgje nëne veshjet e brendshme janë shumë kurva.
Çikat qe lejojnë të preket kur bënë nje mamografi janë shumë kurva.
Çikat qe janë të zveshur nër sy të dokorit legjiste janë shumë kurva.

Et si la mère albanaise était une prostituée ? (1/2)

Shënimet në fund të faqes të pjesës e dytë :

17 Friedrich Nietzsche, Kështu foli Zarathustra, Në botimin francez, Paris : GF-Flammarion, 2006, fq. 47.
18 Ja një anekdotë personale : një shqiptar që beson se është modern dhe i çliruar prej vlerave patriarkale shqipare po kalin një mbrëmje me miq të thjerë në shtëpinë time. Niset t’i japë një puthjenë faqe motrës sime që gjendet para tij, por kërkon autorizimin tim. I them se motra ime është në moshë të pjekur dhe se nuk e drejtoj unë sjelljen e saj, mjaft ta pyeste dhe nëse aj odo të ishte dakort do t’ia bënte të ditur. Motra ime e çuditur  pranoi t’ia jepte puthjen. Por ajo më vonë më tha se ndihej e fyer, pasi sipas tij ajo nuk ekzistonte si person, se varej nga vëllai i saj, pra nga unë, se unë drejtoja veprimet dhe gjestet e saj. Ishte shprehje e qartë e dominimit mashkullor, e rrethanës në të cilën zhvillohen sot shqiptarët e mërgatës.
19 Përkufizimet e fjalës “virgjëreshë” dhe “virgjëri” janë nxjerrë nga Petit Robert, botim i vitit 2014.
20 Termi teknik është: hyménoplastie. 
21 Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe: vëllimi I, Paris: Édition Gallimard: folio essais, 1949 ribotim i vitit 1976, fq. 22-23.
22 Statistikat e të dhënave për Kosovën janë të vitit 2012. I jam referuar këtij viti që të jap një krahasim sa më të afërt me vendet e tjerë.
23 Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe: vëllimi I, Paris: Édition Gallimard: folio essais, 1949 ribotim i vitit 1976, fq. 193.

Burimet

Veprat :
  • DOJA Albert, Të lindesh e të rritesh tek shqiptarwt: ndërtimi kulturor i personit, Paris : Édition l’Harmattan, 2000.
  • GJEÇOVI Shtjefën, Kanuni i Lekë Dukagjinit: The Code of Lekë Dukagjini, Albanian text with parallel English translation by Leonard Fox, 1874-1929 (Gjeçovi), 1989 (Fox), New York : Gjonleka Publishing Company. 269 p.
  • GJEÇOVI Shtjefën, Le Kanun de Lekë Dukagjini : Traduis de l’albanais par Christian Gut sur l’édition de Shtjefën Gjeçovi. Pejë : Dukagjini publishing House, 2001, 298 p.
  • DE BEAUVOIR Simone, Le deuxième sexe : tome I : Les faits et les mythes, Paris : Édition Gallimard : folio essais, 1949 renouvelé en 1976, 409 p.
  • DE BEAUVOIR Simone, Le deuxième sexe : tome II : L’expérience vécue, Paris : Édition Gallimard : folio essais, 1949 renouvelé en 1976, 652 p.
  • NIETZSCHE Friedrich, Ainsi parlait Zarathoustra, traduction par Geneviève Bianquis, Paris : Flammarion 1996, 2006 pour cette édition, Paris : Aubier pour la traduction, 1969, 477 p.
  • CORBIN Alain, Le mal nécessaire ?, l’Histoire : Prostitution : de la tolérance à la prohibition, janvier 2013, n° 383, p. 38-41.
  • RIPA Yannick, Comment on a aboli les maisons closes, l’Histoire : Prostitution : de la tolérance à la prohibition, janvier 2013, n° 383, p. 42-51.
  • FRONDIZI Alexandre, Les trottoirs de la Goutte-d’or, l’Histoire : Prostitution : de la tolérance à la prohibition, janvier 2013, n° 383, p. 52-55.
  • REVENIN Régis, Du côté des garçons, l’Histoire : Prostitution : de la tolérance à la prohibition, janvier 2013, n° 383, p. 56-57.
  • TARAUD Christelle, Visite au Sphynx d’Alger, l’Histoire : Prostitution : de la tolérance à la prohibition, janvier 2013, n° 383, p. 58-61.
  • DUPONT-MONOD Clara, Faut-il interdire la prostitution ?, l’Histoire : Prostitution : de la tolérance à la prohibition, janvier 2013, n° 383, p. 62-65.
  • KADARÉ Ismaïl, Le Général de l’armée morte, Paris : Albin Michel, 1970, 287 p.
  • KADARÉ Ismaïl, Avril brisé, Paris : Fayard, 1981, 216 p.
  • KADARÉ Ismaïl, Eschyle ou le Grand Perdant, édition revue et augmentée, Paris : Fayard, 1988, 1995 pour l’édition augmentée. 185 p.
  • KADARÉ Ismaïl, La Fille d’Agamemnon, Paris : Fayard, 2003, 123 p.

Webfaqe :

  • http://www.wellnesskliniek.com/fr/chirurgie-genitale/reconstruction-hymen
  • http://www.chirurgien-esthetiqueparis.com/Hymenoplastie
Statistikat të martëses dhe divorcit :
  • http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/06/blank/key/06/06.html
  • http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/fr/index/themen/01/06/blank/key/05.html
  • http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=definitions/taux-divorce.htm
  • https://ask.rks-gov.net/ENG/latest-news/328–press-release-marriages-and-divorces
  • http://www.instat.gov.al/al/themes/popullsia.aspx
E po të ishte nëna shqiptare prostitutë ? (1/2)

E po të ishte nëna shqiptare prostitutë ? (1/2)

Prostituta – Kristaq Sotiri – 1927.
Ia kushtoj këtë artikull prostitutës së ardhshme të jetës sime.
“Gjithë ç’është shkruar prej burrash mbi gratë duhet të jetë e dyshimtë, sepse janë njëherësh gjyqtarë dhe palë.” François Poullain de la Barre

Pjesa e parë : Kushtëzimi

Hyrje

I kapa një ditë prindët e mi duke u zënë. Prej disa ditësh ishin kthyer prej pushimeve të tyre në Shqipëri dhe babai im e qortonte nënën se paskësh folur e bërë hajgare tepër gjatë me një të panjohur. Duke më parë tek vija, babai vazhdoi ligjëratën para nënës sime. Pastaj u kthye nga unë dhe më pyeti : “Aq më tepër që isha aty! Ç’do të kishte bërë po të mos isha ?” Iu përgjigja prerë : “E qeshtu është kur ta marrish një kurvë për grue”. Syshqyer babai u hesht, ndërsa nëna shpërtheu në të qeshura. E megjithatë një ndjenjë bezdie e ndoshta turpi më pushtoi ; sapo e kisha trajtuar tërthorazi nënën time si “kurvë”. Ky mendim u zhbë shpejt sepse në realitet kisha shtuar veç një fjalë në atë ç’ka linte të kuptohej babai.

Tjetri

Fjala “kurvë” në frengjisht është “pute1. Eshtë term që shpesh përdoret për të shenjuar një vajzë me sjellje të këqija, por në disa shqiptarë merr një karakter më të dykuptimtë se kudo gjetkë. Në fakt, një vajzë e re që merr lirinë e frekuenton një djalë shihet si kurvë. Pavarësia ekonomike dhe liria janë për ta karakteri normal i prostitutës. Në fakt, në këtë periudhë tranzicioni që jetojnë shqiptarët, pjesa më e madhe e të rejave merren për “kurva”. Përse do të bënte përjashtim nëna ime? Prostituta është një individ që pranon të kryejë marrëdhënie seksuale kundrejt një shpërblimi. E meqë nëna shqiptare nuk e kryen këtë zanat, ajo nuk mund të mendohet si e tillë, kështu më është thënë. Mirëpo as këto vajza që shqiptarët i marrin për kurva nuk e bëjnë këtë zanat. Po cilët janë këta shqiptarë? Situata politike, shoqërore dhe ekonomike e shqiptarëve nuk është më ajo e njëzet vjetëve më parë. Kështu që është shumë e guximshme të përkufizosh saktësisht këta shqiptarë dhe të nxjerrësh në pah një lloj karakteri të tyre ; mes atyre të Shqipërisë, atyre të Kosovës, atyre të Maqedonisë apo atyre të mërgatës; mes krahinave të ndryshme; feve të ndryshme; apo dhe mes mjedisit urban dhe rural. Gjithsesi, nga ky capharnaum del një konstante : vendi i gruas e ka zor t’i shpëtojë besimeve primitive shqiptare.

Për Simone de Beauvoir, gruaja shihet prej burrit si një qenie thelbësisht e seksuar. Ndërsa burri përkufizohet si Njeri, gruaja përcaktohet dhe dallohet në lidhje me burrin dhe jo ky në lidhje me gruan. Burri është thelbësor, ai është Subjekti; gruaja është Tjetri2. Pra, nëse të rejat shqiptare merren për kurva, nëse përplasen te çka i themelon vetëm si seks, do të duhej të pranonim se ndodh e njëjta gjë me nënat shqiptare, që për hir të nënshtrimit të tyre marrin rolin e çka Simon e de Beauvoir e përkufizon si Tjetri. Madje, në essenë “Seksi i dytë” filozofja franceze rimerr citimin e Antonio Marros ku thuhet: “Mes atyre që shiten nëpërmjet prostitucionit dhe atyre që shiten nëpërmjet martesës, i vetmi dallim qëndron në çmimin dhe afatin e kontratës”3. Në të vërtetë nëna ime i është shitur nga familja e saj familjes së babait tim. Nuk ishte aq keq dhe më duhet t’ia dijë për nder gjyshërve për këtë marrëveshje. Sepse dhe nëse në fillesë ka qenë gabim, është ndrequr nga ardhja në botë e personit tim të shkëlqyer mashkullor; kjo gjë i justifikom sigurisht të tëra martesat e kushtëzuara dhe të detyruara mbi këtë dhé. Nëna ime nuk rezistoi, pasi gjatë gjithë fëmijërisë së saj u përgatit si shumica e grave shqiptare për ditën fatidike, për martesën. E po të ishte nëna shqiptare një prostitutë ? Për t’iu përgjigjur pyetjes do të shohim disa etapa të jetës së një gruaje shqiptare, e tillë nëna ime; që prej lindjes deri në rini, më pas në rolin e gruas së martuar e deri në ngjitjen e saj në statusin e epërm të nënës në shoqërinë patriarkale shqiptare.

Homogjeneiteti familjar

Për të kuptuar vendin e gruas në shoqërinë shqiptare duhet vëzhguar në elementin kryesor vektor të shoqërizimit që përbën familja. Sistemi familjar shqiptar është homogjen, domethënë i përbërë nga disa çifte brenda së njëjtës shtëpi. Patriarku ose zoti i shtëpisë është përfaqësuesi i autoritetit familjar. Bijtë dhe nipat e tij jetojnë po në këtë shtëpi me gratë e tyre. Ndarja e vëllezërve kryhet më së shpeshti pas vdekjes së patriarkut. Vatra shqiptare në mjedis rural është shpeshherë e tillë. Gratë e martuara brenda kësaj vatre do të shihen si të huaja: “mall i huaj”. Vetëm vajzat dhe mbesat e patriarkut konsiderohen si pjesë përbërëse e familjes, dhe ato deri ditën kur si nënat e tyre do të martohen në një grup tjetër.

Në familjet shqiptare fëmijët trajtohen si “të pjekur të reduktuar4. U besohen, sipas seksit, detyra të përditshme që do të kushtëzojnë rolin e tyre në gjirin e familjes, por me të cilat ata janë identifikuar tashmë duke vëzhguar prindët e tyre. Trajta kryesore e statusit të gruas është: aftësia e tij për të kryer detyra shtëpiake dhe për t’u shërbyer atyre që zotërojnë një status hierarkik më të lartë se ajo. Në fakt, ka përgjithësisht dy hierarki në shoqërinë shqiptare, e vjetërsisë dhe e seksit. E dyta është me fuqishme se e para, gjë që do të thotë se një djalë i vogël pesë vjeçar gëzon një status më të lartë se gjyshja 60 vjeçare. Vajza shqiptare, që prej moshës së re, është e kushtëzuar të jetë në shërbim të burrave dhe të grave më të moshuara. Në këtë mënyrë, kur të martohet nuk do ta zbehë reputacionin e familjes ku është rritur, me qëllim që familja në fjalë kur të vijë koha, me një synim të lartë, të mund të blejë gra për bijtë e saj pranë asaj që shqiptarët e quajnë derë e mirë. Në adoleshencë mjedisi ushtron një ndikim të madh në këtë kushtëzim. Realisht adoleshentet dëgjojnë nga ana e grave më të moshuara: “Ti duhet të ndihmosh nënën tani, sepse ajo plaket.” Vajza e lehtëson punën e nënës, por asnjëherë nuk tregohet se përfituesit e kësaj ndihme janë meshkujt. Le t’i kthehemi kësaj pleqërie të parakohshme të nënës së familjes. Kjo simptomë bëhet më e dukshme kur djali i madh është në moshë martese, i propozohet të gjejë një grua që mund të ndihmojë nënën e tij sepse ajo po plaket. Nënat që i martojnë djemtë kanë përgjithësisht moshën nga 40 deri në 50 vjet. Që në këtë çast ato ndjejnë, disi në mënyrë mistike, t’u humbin forcat. Me sot me nesër heqin dorë nga disa prej detyrave që kryenin deri tanimë. Po si prostitutat që në moshën e pensionit, pasi nuk dijnë më ç’të bëjnë në të ardhmen, vendosin të bëjnë tutorin e të rejave; me administrimin dhe shfrytëzimin e një hordhie nusesh, domethënë prostituta me kohë të plotë të djemve të tyre. Le të shohim në lidhje me këtë çështje dy copëza të kodit zakonor shqiptar, Kanunit5.

“§22 Neni 9. Të drejtat e zonjës së shtëpisë: të drejtojë gratë e shtëpisë, t’i dërgojë për ujë, për dru, t’u çojnë për të ngrënë punëtorëve, të ujisin, të transportojnë plehun, të korrin, punojnë apo rrahin drithin”

“§23 Neni 9. E zojna e shtëpisë nuk gatuan, nuk shkon për ujë, nuk mbledh dru, nuk shkon të ujisë, të korrë, të rrahë drithin  apo t’u çojë për të ngrënë punëtorëve.”

Pasardhësit

Më parë thamë se gratë shqiptare ishin të kushtëzuara të bëheshin amvisa të përkushtuara. E megithatë, cilësia themelore e gruas mbetet aftësia e saj për të dhënë fëmijë. “Vajza është një nuse e ardhshme, do të thotë potencialisht nënë, e destinuar megjithatë të sigurojë pasardhës të një fisnie të huaj” na thotë Albert Doja6. Në fakt, në kulturën shqiptare, martesa ka rezultat vetëm kur gruaja sjell në jetë një fëmijë të seksit mashkull; gruaja nuk është më nuse, ajo fiton këtej e tutje statusin e nënës. Madje, gratë shterpe konsiderohen si të papërmbushura; në raste të rralla, kur çifti nuk arrin të ketë fëmijë ndodh që burri të marrë një grua të dytë, ose dhe një të tretë, ndonjëherë pa i dhënë lirinë të parave, pasi askush s’ka ç’e do një grua që nuk pjell. Burri nuk mund të quhet përgjegjës për këtë mangësi; dhe nëse dhe pas një martese të tretë nuk ka fëmijë, ky rast do t’i atribuohet vullnetit të zotit. Për të nxitur ardhjen në jetë të një fëmije mashkull ekzistojnë rituale dhe bestytni të ndryshme që synojnë të largojnë fuqitë që janë kundër. Për shembull, kur nusja vjen në shtëpinë e burrit i afrohet një djalë i vogël me qëllim që ajo të lindë një djalë. Një ditë para natës së parë të martesës, në shtrat fusin një djalë të vogël po me synimin e lindjes së një fëmije mashkull7. Burrit të sapomartuar i përsëritet formula “U trashëgofshi !” që mban dëshirën e të pasurit të fëmijës mashkull. Para së gjithash lindja e meshkujve është ajo që festohet; ajo e vajzave njoftohet si rast nëpër cepa rrugësh. Po të lindë djalë i urohet jetë e gjatë dhe po të lindë vajzë ngushëllohemi duke thënë se “çika përkund djalin”8. Përfund kënaqemi që nëna i shpëtoi lindjes a thua se ngjizi djallin e Rozëmarisë9.

Me pranu fëmijën femër, nga ana e babait merret për akt zemërgjerësie; gruaja hyn në këtë tip shoqërie sajë një faljeje që i jepet, dhe jo ligjshëm si mashkulli10.

Ardhja në jetë e një vajze shihet shpesh si sinonim i fakeqësisë. Në jug të Shqipërisë, në Korçë, besohet se “moti u prish dhe nuk merr më zjarri në vatër, tjegullat e çatisë nxihen, gërshërëzat e trarët e shtëpisë çahen11. Shqiptarë të tjerë mendojnë se mund ta parashikojnë gjininë e fëmijës; nëse nëna zbukurohet gjatë shtatzanisë, mendohet se do të lindë një mashkull, dhe nëse shtatzania jetohet keq, nëse nëna ka në fytyrë njolla, ky është lajmi i lindjes së një vajze. Vetë gratë shtatzëna parapëlqejnë të kenë në barkun e tyre djalë, gjë që shpie shpesh në rrethana shkatërrimtare. Në fakt, kur çifti mëson se cilit seks i përket fëmija mund të shkojë deri te ndalja e paligjshme e shtatzanisë. Nënat shqiptare nuk e njohin masën e dëmeve fizike që shkakton ndërprerja e shtatzanisë në fazë të vonë. Nën shtypjen shoqërore, këto nëna nuk janë të zonjat e trupit të tyre. Mund të shtrojmë pyetjen nëse trupi i prostitutave të vërteta u përket apo jo. Sepse nëse këto të fundit firmosin kontratë me mashkullin, gratë shqiptare e kanë bërë diçka të tillë që në lindje.

Sot, shqiptarët që kanë dy ose tre djem, nuk do të kenë më fëmijë më tej. Përkundrazi, numri i fëmijëve ndiqet më tej nëse të parët kanë qenë vajza. Kështu që në disa familje mund të gjesh disa vajza dhe një djalë, sigurisht më i vogli i tyre. E në raste të tjerë nuk kufizohemi vetëm me një trashgimtar mashkull, çifti dëshiron dy. Sepse mund t’i ndodhë ndonjë aksident fëmijës dhe të këputet vazhdimësia e breznive. Kështu që shmanget mundësia që dy vëllezërit të ndërmarrin njëherësh rreziqe nga frika se të dy mund të vdesin. Rasti i djalit të vetëm është po aq domethënës. Një djalë që ka katër motra, për shembull, do të konsiderohet si “djalë i vetëm”, djalë për hasret. Zakonisht është i përkëdhelur dhe i vëzhguar. I vetëm, ai është një fëmijë-mbret që siguron vazhdimësinë, ndërsa katër motrat dhe nëna i nënshtrohen me një përkushtim ekstrem. Përparësia është një organizim më i mirë i kujdesit që në përkundje të djalit të vetëm, natyrisht nëse nuk janë duke ndihmuar nënën e tyre në punët e shtëpisë. Edhe emri që u jepet vajzave shqiptare është tepër domethënës për zellin me të cilin kërkojmë vetëm ngjizjen e meshkujve. Kështu që emra si Shkurte, Fikirije, Nalije ekzistojnë sepse prindët besojnë në bestytninë sipas së cilës emri ndal lindjen më tej të fëmijëve të seksit femëror.

Në gjurmët e babait të tij – Agim Sulaj – 2006, vizatim me laps.

Pema e qumështit

Shqiptarët shquajnë dy fisni. Pema e gjakut ose fisnia e atit dhe pema e qumështit, ose fisnia e nënës. Nga ana e atit: halla, xhaxhai, axha ose mixha; nga ana e nënës: tezja dhe daja. Nëna shqiptare nuk është pra e huaj në shtëpinë e babait të saj, megjithatë nuk jeton më aty që prej martese, gjë që mund të krijojë grindje mes kunatash, pasi asnjë nga vatrat nuk u përket plotësisht. Shpesh gruaja e gjen mbarësinë, siç e kemi thënë më parë, kur patriarku vdes. Burri i saj ndahet nga vëllezërit dhe duke zotëruar shtëpinë e tij i vjen rradha të jetë ai vetë patriark. Kanuni shprehet prerë në lidhje më dallimin mes familjes së atit dhe asaj të nënës. Nëse, për shembull, vritet një grua, nuk duhet të hakmerret as biri dhe as burri i saj, por familja e lindjes, anëtarët e saj duhet ta pastrojnë nderin duke marrë gjak. Pra dhe në dhunë e vdekje nëna mbetet e huaj në shtëpi të saj.

§57 Neni 28. Gruaja nuk bie në gjak. Gruaja ia transmeton gjakun prindëve të saj”.

Sa i takon vrasjes së gruas, një lloj zakoni e lehtësonte specifikisht këtë akt. Ky akt nuk është më në zbatim. Zbatohet për martesën kur vajza refuzon të martohet me burrin që i ka zgjedhur babai. Mjafton ky paragraf i Kanunit për të kuptuar përmasën :

“§43 Neni 17. Vajza nuk mund ta lërë djalin edhe nëse nuk i pëlqen. Nëse nuk do të rrijë me të, e kur prindët e mbështesin, ajo nuk do të martohet më për sa që ky është gjallë. […] po të ndodhë që vajza nuk do të shkojë me burrin që i është përcaktuar, do t’i jepet qoftë dhe me forcë atij së bashku me një fishek në pajë, që nëse ai sheh se ajo do të ikë e nëse e vret me fishekun e dhënë, gjaku i saj nuk mund të merret pasi është vrarë pikërisht me fishekun e familjes së saj.”

Madje, kur bashkimi zyrtarizohet, babai i vajzës i deklaron babait të dhëndrit: “Çika ime, robi yt12. Nuk është një grua që po e shpiem në një treg, por një skllav, një seks, një kukull me ajër, një lavire e prerë për nënshtrim. Shtëpia e patriarkut shqiptar mund të konsiderohet fare mirë si një shtëpi publike që edukon amvisa dhe prostituta. E nëse nuk është kurvë, ç’mund të jetë gruaja në shtëpi? Kanuni na jep edhe këtu përgjigje:

« §44 nye 20. Grueja shqyptare farë trashigimit s’ka te prindja, as më plang, as në shpi. Kanuja e xen gruen si nji tepricë në shpi. »

Gruaja është pra një shtojcë. Desha ta konfirmojë kuptimin e kësaj fjale në Larousse dhe ja ç’gjeta: “Çka ia shtojmë diçkaje tashmë të konsideruar si e plotë”. Kur e mësova një gjë të tillë i sugjerova babait tim – me qëllimin e vetëm që të mbahet gjallë vlaga mes tij e nënës sime, ç’them kështu, më saktë vullkani që justifikon reciprokisht ekzistencën e tyre të përbashkët – ta thërrasë nënën herë pas here: “Shtojca ime e vogël”, apo dhe “kremi im i vogël”. Më pas iu ktheva propozimit të dytë sepse, edhe pse romantik, ka mundësi të fyejë pastiçierët që e konsiderojnë kremin si përbërës thelbësor për ëmbëlsirat e tyre. Çka ma tërhoqi vëmendjen është karakteri tragjikomik i fjalës shtojcë. Gjithsesi ju e vini re që gruaja nuk prek asnjë trashëgimi, gjë që është e natyrshme sepse ajo vetë është pjesë e trashëgimisë, ajo është pasuri e shitur nga një familje në një tjetër. Një pasuri trashëgohet dhe për pasojë nuk mund të jetë subjekt i asnjë trashëgimie. Vajza është barrë; për babanë, të ketë vajzë do të thotë ketë humbur llotarinë, do të thotë të jetë i sigurt se e ka humbur investimin. Çmimi i pajës që ai merr nga krushqia është i rendit të rastësores, në fakt është diçka që i ngjan një shpërblimi për babanë pasi nuk po ia heqim vajzën falas. Pra, po e falënderojmë se ka rritur për së mbari vajzën, si amvisë të mirë dhe si prostitutë që do të përfshihet më së miri në tregun e prostitucionit, pasi e tillë është shoqëria shqiptare për sa i takon femrës. Dhe sot, nëse prindët e shtyjnë vajzën drejt studimeve të gjata, kjo bëhet që ajo të ngjitet pas një modeli të menduar si modern dhe perëndimor, dhe jo thjesht si udhë drejt emancipimit dhe pavarësisë ekonomike. Kemi paradoks mes asaj që presin prindët prej tyre, si vajza dhe si nëna të ardhshme të familjes.

Martesa

Thamë se martesa është element thelbësor që siguron vazhdimësinë e breznive. Ja ç’na thotë Kanuni:

« §28 nye 11. M’u marte më kanun do’ me thanë m’u ba shpi, me i shtue shpis nji rob ma teper, sa per krah të punve, sa per të shtuem të fmive13. »

Martesa ka një rol kyç tek shqiptarët. Ende sot gjendet në zemër të shumë diskutimeve familjare ku njerëzit ndjejnë si detyrë sipërore të nisen në kërkim të nuses ideale pranë ndonjë dere të mirë. Gratë merren si në panair, si në Pazar, ku rolin më të mirë prej vëzhguesi dhe hetuesi në bordellet familjare fqinje, në kërkim të ndonjë pjelloreje dhe virgjëreshe, e bëjnë motrat dhe kushërirat. Kanunin është i prerë në lidhje me martesën. Përcakton të drejtat dhe detyrat e burrit dhe gruas, harton procedurën e fejesës, përgatitjet e dasmës dhe organizimin e marrjes së nuses. Sot është kortezhi i veturave ai që shkon e merr nusen. Edhe pse Kanuni nuk e ndalon rëmbimin, forma që merr kortezhi, veçanërisht fakti që udha e kthimit nuk duhet të jetë e njëjtë me atë të vajtjes, lë të besosh se marrja e nuses është simulakra e rëmbimit me origjinë në një traditë të lashtë. Kjo tezë është mbrojtur nga historiani dhe gjuhëtari shqiptar Eqerem Çabej, nga romancieri Ismail Kadare, por dhe nga Simone de Beauvoir14 : “Dasma primitive bazohet ndonjëherë në rrëmbimin, e vërtetë ose simbolik: sepse dhuna e kryer mbi tjetrin është afirmimi më i qartë i tjetërsisë së tij.15” Nuset e reja që jetonin deri tani nën kllapën e babait u jepen si pako floriri e fshehur, falë karakterit të shenjtë të dasmës, për të jetuar këtej e tutje nën kllapën e burrit të tyre. Për më tepër, shkesi, pra ai që u ka lejuar të dy familjeve të merren vesh, nëse martesa kryhet, merr nga ana e babait të burrit shpërblim16. Trafiku monetar i krijuar nga martesat dhe nga të prurat ekonomike i kanë hapur udhë një tregu financiar sigurisht shumë më të lartë se ai i prostitucionit. Mjaft të shohësh për këtë gjë koston e investuar nga ana e shqiptarëve për të martuar bijtë e tyre – mes 20 000 dhe 30 000 euro. Mjaft të shohësh dhe në Kosovë sallat e bujshme kubike e kiç për festat madhështore, të ndërtuara këto dhjet vitet e fundit që nuk i vlejnë asnjë përdorimi tjetër veçse banketeve të dasmave.

Të rinjtë shqiptarë pësojnë shtypje nga ana e familjeve të tyre që të martohen. Baballarët këmbëngulin më shumë se nënat që djemtë të shkojnë e të gjejnë nuse. “Kur do mendosh të gjesh nuse ?”, “Gjej nuse që të kujdeset për pleqtë e tu ?”. Ka plot formula të tjera, por kjo e fundit duket më interesantja. Babai shqiptar kurrë nuk e pati lirinë ta zgjedhë gruan e vet, përkundrazi, ai zotëron lirinë të zgjedhë gruan e djalit. I fshehur pas marrëdhënies së nënshtrimit që e lidh me nusen, ai do të ketë kënaqësinë e dukshme ta shohë tek lëviz para tij, ndoshta ndonjë çast një fiksim imazhi mbi të pasmet e saj. A mos vallë duhet të ndjejmë ndonjë lloj marrëdhënieje seksuale me delegim tek djali, mes atit dhe nuses ?

– Tekst i përkthyer prej frëngjishtes nga Elvis Hoxha. –

E po të ishte nëna shqiptare prostitutë ? (2/2)

Shënimet në fund të faqes të pjesës e parë :

1 Termi kurvë është huazuar prej gjuhës sllave dhe përdoret nga shqiptarët e Kosovës. Në Shqipëri përdoret më shumë fjala “lavire”.
2 Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe, vëllimi I, Paris : Édition Gallimard, folio essais, 1949 ribotim i vitit 1976, fq.17. [Ekstrakti komplet : “Njeriu mendohet pa gruan. Ajo nuk mendohet pa burrin. Ajo nuk është asgjë tjetër nga ç’vendos burri për të ; kështu që quhet “seksi” duke dashur të kuptohet që këtej se ajo i shfaqet thelbësisht mashkullit si tjetri i seksëzuar : për të ajo është seks, dhe është e tillë absolutisht. Ajo përcaktohet dhe shquhet në lidhje me mashkullin, por jo ky i fundit në lidhje me gruan ; ajo është jothelbësorja përballë thelbësores. Mashkulli është subjekti, është absoluti ; femra është tjetri.
 3 Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe : vëllimi II, Paris : Édition Gallimard : folio essais, 1949 ribotim i vitit 1976, fq.425.
4 Albert Doja, Të lindesh e të rritesh tek shqiptarët: ndërtimi kulturor i personit, Paris : Édition l’Harmattan, 2000, fq. 27.
5 Shënim i autorit : [Kanuni është kod zakonor shqiptar që ka hartuar rregullat në shoqërinë shqiptare. Edhe pse sot të tjerë ligje janë në fuqi në Shqipëri, Kanuni është i rrënjosur në doke dhe bën shpesh ligjin paralel. Diktatori shqiptar Enver Hoxha e ndaloi zbatimin e Kanunit me një politikë të egër shtypjeje. Për të ripërkufizuar familjen dhe rolin e gruas ai kopjoi modelin e BRSS-së që deklaronte se nuk ka më as burra dhe as gra, por vetëm punëtorë. Ky model nuk mjaftoi që të zhduken pabarazitë mes burrave dhe grave. Në të vërtetët, më shumë se 40 vitesh të komunizmit në Shqipëri nuk ishin mjaft për të fshirë disa mijëvjeçarë dominimi mashkullor dhe patriarkatin. Ky është dhe dallimi mes Shqipërisë, nga njëra, dhe Kosovës e Maqedonisë, nga ana tjetër.
6 Albert Doja, Të lindesh e të rritesh tek shqiptarët: ndërtimi kulturor i personit, Paris : Édition l’Harmattan, 2000, fq. 34.
7 ibid., fq. 36.
8 ibid., fq. 35.
9 Rosemary’s baby – film i Roman Polanski – 1968.
10 Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe : vëllimi I, Paris : Édition Gallimard : folio essais, 1949 ribotim i vitit 1976, fq.139.
11 Albert Doja, Të lindesh e të rritesh tek shqiptarët: ndërtimi kulturor i personit, Paris : Édition l’Harmattan, 2000, fq. 35.
12 Fjala “rob” për shqiptarët do të thotë: pronë ose krah pune, megjithatë përkufizimi i saj është saktë “skllav”, sipas Akadamedisë së Shkencave të Shqipërisë: Instituti i gjuhësisë dhe i letërsisë, Fjalor i shqipes së sotme, Tiranë, Botimet Toena, 2002.)  
13 §28 neni 11 – Le Kanun i Lekë Dukagjinit – Shtjefën Gjeçovi.
14 Eqrem Çabej është etnolog dhe gjuhëtar shqiptar (1908 -1980). 
15 Simone de Beauvoir, Le deuxième sexe : vëllimi I, Paris : Édition Gallimard : folio essais, 1949 ribotim i vitit 1976, fq.128.
16 §38 Neni 15  – Kanuni i Lekë Dukagjinit – Shtjefën Gjeçovi.
UKSHIN HOTI : Pjesa 3, ku është Ukshin Hoti ?

UKSHIN HOTI : Pjesa 3, ku është Ukshin Hoti ?

Mbishkrimet e ndryshme të shpërndara në Prishtinë.

Pas Ukshin Hotit

Lufta e Kosovës përfundoi me 10 korrik të vitit 1999. Trupat serbe tërhiqen, NATO vendoset në Kosovë dhe një milion shqiptarë, të shpërngulur gjatë luftës kthehen në tokat e tyre. Populli shqiptar duhet të ballafaqohet me dëmet e shkaktuara nga lufta ; pa strehim, familje të tëra flenë nëpër strehimore (tenda ose shtëpi të shkatërruara). Megjithatë, shqiptarët do t’i vuajnë pasojat e luftës. Familjet shqiptare do të presin anëtarët e tyre të kthehen nga lufta ; disa do të kthehen shpejtë, disa të tjerë do të lirohen nga burgjet serbe më vonë, kurse disa të tjerë nuk do të kthehen kurrë. Edhe sot e kësaj dite nuk dihet nëse këta të fundit janë gjallë apo të vdekur. Ata ende mbajnë statusin e të zhdukurve. Deri më sot ka 1655 të zhdukur në Kosovë, ndër ta është edhe Ukshin Hoti16.

Kosova shpalli pavarësinë e një anëshme me 17 shkurt të vitit 2008. Rusia, si anëtare e Këshillit të Sigurimit dhe aleate e Serbisë, vendosi veton e saj. Deri më sot Serbia nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës e këtë nuk e ka bërë as Organizata Kombeve të Bashkuara. Tani, Pavarësia e Kosovës është nën mbikqyrjen e EULEX-it, një mision evropian që ka për qëllim ta shoqërojë Kosovën në procesin e ndërtimit të një shteti të drejtë dhe demokratik. Çfarë ndodhi atëherë me demokracinë autentike që e kishte mbrojtur Ukshin Hoti dhe që kishte mbirë në Kosovë në vitin 1981 ? Çfarë ndodhi me vetëvendosjen e popujve, me këtë ideologji të regjistruar në statutin e Kombeve të Bashkuara17 ? E gjithë kjo a e bën të skaduar bashkimin e Kosovës dhe Shqipërisë ? Gjithashtu, çfarë mund të thuhet për nenin e tretë të kapitullit të parë të Kushtetutës së Kosovës ?

« Republika e Kosovës nuk ka pretendime territoriale ndaj asnjë shteti ose pjese të ndonjë shteti dhe nuk do të kërkojë të bashkohet me asnjë shtet ose pjesë të ndonjë shteti. »

Kjo situatë e krijuar i jep më shumë hapësirë Lëvizjes Vetëvendosje ! Në votimet e fundit komunale, kjo Lëvizja ka marrë 20% të votave, duke e fituar kështu edhe bastionin e LDK-së, që është komuna e Prishtinës. Lëvizja do që të jetë trashëgimtare e mendimeve të Ukshin Hotit. Por, a është e vërtetë ajo që pretendonë se janë, ose e shfrytëzon personazhin e Ukshin Hotit thjeshtë si simbol i lëvizjes së tyre ashtu siç e shfrytëzon PDK-ja, Adem Jasharin ose LDK-ja, Ibrahim Rugovën ? Ajo që është e sigurt, është se Lëvizja Vetëvendosje fiton më shumë vota dhe në të njëjtën kohë emri i Ukshin Hotit dëgjohet çdo ditë e më shumë. Në Krushë të Madhe, një shkollë e ndërtuar në vitin 2008, është emëruar me emrin e tij. Universiteti i Prizrenit, gjithashtu emërtohet si Universiteti « Ukshin Hoti ». Shtëpia ku ai jetoi pas viteve të ‘90-ta është kthyer në shtëpi muze dhe është inaguruar më 17 qershor të vitit 2013, ditën kur Ukshin Hoti kishte 70 vjetorin e lindjes. Konferenca të ndryshme janë organizuar në Prizren dhe Prishtinë për ta nderuar atë. Së fundmi, qytetarët e komunës së origjinës së Ukshin Hotit (Rahovecit) kanë parashtruar një peticion, që ka mbledhur mbi 11 mijë nënshkrime dhe kanë dërguar në Kuvend të Kosovës, për të zgjidhur çështjen e Ukshin Hotit18. Në muajin maj të vitit 2014, është publikuar një libër i ri me shkrimet e tij, « Çështja kombëtare shqiptare : komponenti religjioz ».

Shtëpia e Ukshin Hotit, e inaguruar si Shtëpi-Muze me 17 qershor të vitit 2013, ditën kur ai kishte 70 vjetorin e lindjes.

Filozofia Ukshin Hotit

Filozofia e Ukshin Hotit nuk është vetëm, produkt i mendimit të tij por edhe i studimeve të tij shkencore që bazohen në veprat shkencore të filozofëve, politologëve, ekonomistëve dhe sociologëve të njohur, si : Ralf Gustav Dahrendorf, Georg Kennan, Adam Smith, Maks Weber dhe Slavoj Zizek. Zotërimi i gjuhës serbo-kroate dhe gjuhëve të tjera si anglishtja, frengjishtja, dhe italishtja, ia kanë mundësuar atij qasjen në leximin e veprave, që edhe deri më sot nuk janë të përkthyera në shqip. Ndër autorët e tij të preferuar mund të përmendim: Hegel, Thomas Hobbes, Immanuel Kant, Karl Marks, Thomas Mor dhe Aleksis dë Tokëvill. Si adhurues i teorisë kritike së shkollës së Frankfurtit, i bazoi shkrimet e tij në të, duke cituar ndër to: Theodor W. Adorno, Jürgen Habermas, Maks Horkheimer dhe Wilfrid Röhrich. Ukshin Hoti e përkufizonte veten si një sociolog politik, që do të thotë se studionte lidhjet dhe sjelljet njerërzore në relacion me shtetin. Shkrimet e tij rreth kësaj teme janë shumë domethënëse. Në këto shkrime ai citon shpesh shembuj nga jeta e tij personale për të treguar njohuritë e tij rreth shoqërisë shqiptare dhe duke përkrahur idenë se zgjidhjet e problemeve me të cilat ballafaqohet kjo e fundit, duhen të jenë të harmonizuara me funksionimin qenësor të kësaj shoqërie. Si njohës i shoqërisë indiane dhe veçanërisht i filozofisë së Gandit, të cilin e citon disa herë, thotë që kjo ideologji nuk është në përputhje me popullin shqiptar. Pa e gjykuar atë, Ukshin Hoti shton se nëse Gandizmi ka funksionuar në Indi, kjo ka ndodhur meqë Mahatma, pavarësisht nga vështirësitë që ka hasur, e ka njohur shoqërinë e tij të asokohësme dhe në rrethana të caktuara, të cilat kanë mundësuar që kjo lëvizje të realizohet. Ukshin Hoti, nuk ishte i pajtimit as kur shtypi i asokohshëm ia dha Ibrahim Rugovës statutin e Gandit të Ballkanit. Ja një fragment nga kjo temë :

« Dua të shtoj se nuk do të duhej tepruar me atë që gazetarët e quajnë gandizëm të popullit shqiptar, dhe që sërish bazohet në metodën e luftës së tij. Ajo që sot nëpër faqet e shtypit po lavdërohet si gandizëm, për ç’shkak individë të caktuar që s’kanë asnjë lidhje me të ngriten gjer në qiell, fitojnë shpërblime, u rrahen shpatullat, falenderohen etj., vërtetë që s’kanë asnjë lidhje me gandizmin. Unë e di se çdo metodë e luftës paqësore e demokratike s’mund të quhet gandizëm, sepse çdo metodë e tillë e luftës nuk është njëherit edhe produkt i një filozofie të tërë të antidhunës, ashtu siç ishte në realitet dhe siç është filozofia e Gandit, por vetëm një pasqyrë e situatës së caktuar dhe e kushteve të caktuara. Ashtu siç e di edhe se sot atë e lavdërojnë pikërisht ato qarqe në botë të cilat kanë bërë, dhe vazhdojnë të bëjnë edhe sot gjithçka, që njerëzit të mos e kuptojnë. Mirëpo kjo është punë e tyre. Unë e mendoj veten si tepër larg Gandit. Pastaj, dhe kjo është më e rëndësishmja, një pjesë e inteligjencisë shqiptare, do të duhej më së fundi të mësonte që për popullin e vet të mendonte me kokën e vet, sepse edhe krahas shumicës së tij islamike, populli shqiptar kurrë nuk ka qenë dhe as që do të jetë ndonjëherë popull aziatik. Ndonëse edhe islamizmi nuk ka me të ndonjëfarë lidhje, t’i imponosh popullit shqiptar vlera që janë në kundërshtim me frymën e tij praktike, nuk do të thotë vetëm moskuptim dhe keqinterpretim i tij, por edhe dhunim të dinjitetit të tij, d.m.th. të një populli të lashtë evropian. Nuk e kam ndjerë veten të goditur personalisht. Ishte obligim i imi intelektual kundrejt një kolosi të mendimit dhe të frymës njerëzore, që të reagoj kundër atyre teprimeve.  »

Ukshin Hoti ishte një person shqetësues për pushtetin serb. Për të njëjtin pushtet, i cili ia dha mundësinë një shqiptari me origjinë nga një fshat me 5 mijë banorë të ngjitet hap pas hapi në rradhët e administratës së shtetit Jugosllav, të gjindet përballë këtij njeriu që ka mbledhur njohuri të mjaftueshme për ta kuptuar funksionimin e aparatit shtetëror të Jugosllavisë, pasi i ka kuptuar çështjet globale nga hulumtimet e tij dhe udhëtimet e tija ndërkombëtare, duke denoncuar fillimisht zhvillimin e pamjaftueshëm ekonomik të Kosovës dhe më pas në rradhë të dytë, aparteidin serb. Megjithatë, në aktin e tij të mbrojtjes, në vitin 1994, ai akuzon poashtu një pjesë të alternativës së Kosovës për të cilët shfaqi dyshimin për burgosjen e tij si marrëveshje me palën serbe. Ja disa shkëputje në vijim nga fjala e mbrojtjes :

« Lidhur me faktin e parë prokurori publik më akuzon se kam dashur ta ndaj me anë të dhunës Kosovën nga Republika e Serbisë. Pasiqë Republika e Serbisë, e njeh de facto Republikën e Kosovës, unë nuk po akuzohem për ndarjen e saj nga Serbia, sepse kjo tek e fundit përbën cakun e gjithë alternativës politike shqiptare në Kosovë, por vetëm për mënyren e realizimit të këtij qëllimi (d.m.th. me anë të dhunës).[…] Zatën në qoftë se Republika e Serbisë e njeh de facto Republikën e Kosovës, atëherë funksionimi i saj në formën e këtij gjyqi në territorin e Republikës së Kosovës ose është akt marrëveshjeje midis tyre, ose është akt i dhunimit ndaj kësaj të fundit. […] Më ka arrestuar policia e Republikës së Serbisë, ndoshta me kërkesën e një pjese të alternativës shqiptare të Republikës së Kosovës. Shkaku i drejtpërdrejtë i këtij arrestimi sigurisht ka qenë frika iracionale e kësaj pjese të alternativës shqiptare se me shkuarjen time në Prishtinë në krye të UNIKOMB-it, do të çrregullohej baraspesha e forcave politike dhe do të krijohej një gjendje e paparashikueshme dhe e pakontrollueshme. »

Morali politik

Ukshin Hoti në shkrimet e tija, poashtu vë në dukje defektet e shoqërisë shqiptare. Thotë që sistemi fisnor-feudal i Kosovës, pengon zhvillimin moral të rajonit në sferën politike shqiptare. Ai denoncon politikanizmin : ai është për një përballje të hapur të bazuar në faktet shkencore. Në dëgjim të popullit të tij dhe të kërkesave të tij, ai nuk e fsheh se politika është mundësia më pragmatike për të arritur me gjithë legjitimitet qëllimin e fiksuar nga populli (demokracia autentike). Është e rëndësishme të përmendet legjitimiteti i të gjitha veprimeve të ndërmarra nga Ukshin Hoti. Ai i njihte të drejtat e tij, të drejtat e popullit të tij dhe nga ky fakt ishte më i bindur nga vërtetësia e akteve të tij. Ukshin Hoti është i bindur se shqiptarët duhet të dëshmohen për një moral politik bujar dhe të shëndetshëm, për t’i arritur qëllimet e tyre dhe jo ta marrin si shembull politiken serbe19. Si rrjedhojë e kësaj ai është në kundërshtim me filozofinë e Makiavelit. Ja një fragment, në të cilin Ukshin Hoti flet për filozofin italian :

« Një qëllim fisnik nuk mund të realizohet me metodat makiaveliste të intrigave dhe të shpifjeve. Bashkimin e Italisë nuk e solli mendimi politik i Makiavelit por vetëm mendimi politik i Macinit dhe lufta vetmohuese e një morali tejet të lartë e Garibaldit. Makiaveli e ka përshkruar luftën politike për pushtet të sundimtarëve të ndryshëm të paskrupullt dhe të princërve të Italisë feudale. Ai u jepte atyre udhëzime se si ta përforcojnë pushtetin dhe ka pasur besim se ndonjëri prej tyre do ta shfrytëzojë atë pushtet në favor të bashkimit të Italisë. Mjeshtritë të cilat i përshkruan dhe i rekomandon ai sigurisht që janë shfrytëzuar edhe më parë, por edhe pas tij, në luftërat e përgjakshme për pushtet nga ana e oborrtarëve të ndryshëm dhe despotëve, nga ana e tiranëve dhe diktatorëve të vjetër e modernë, por kurrë ndonjëherë ato, gjatë gjithë historisë, nuk e kanë sjellë fitoren e çfarëdo lëvizjeje politike serioze dhe as forcimin e çfarëdo pushteti demokratik. Ato mund të sjellin forcimin e pushteteve dhe të pushtetmbajtësve despotikë, autokratikë, autoritarë dhe totalitarë; ato janë metoda të një lufte të paskrupullt, të paturpshme dhe të përgjakshme për pushtet, por ato janë në kundërshtim të ashpër dhe të thellë me vetë nocionin e demokracisë. »

Bislim Elshani, një mik i afërt i Ukshin Hotit, është një specialist i filozofisë politike të tij. Ja një shkëputje nga artikulli i Elshanit, mbi moralin politik të Ukshin Hotit :

« Si studiues dhe hulumtues i sociologjisë politike, Ukshin Hoti është një kritik jashtëzakonisht i rreptë i të metave shoqërore të shqiptarëve. Shkaqet e fenomenit të oportunizmit politik mes shqiptarëve, sidomos tek një pjesë e rinisë së tij, ai i gjen tek raportet anakronike dhe të pashthurura patriarkale e fisnore në Kosovë. » Pas një ceremonie mortore në Therandë, në të cilat shpesh hapeshin dhe debate politike, një provokator nga LDK-ja e pyeti Ukshin Hotin se mos doni të na ktheni komunizmin? Më la përshtypje përgjigja e tij kuptimplotë: “Jo, por duam t’ua çrrënjosim feudalizmin.” Për dallim nga pyetja, përgjigja nuk ishte provokative, por fshihte pikërisht thelbin e raporteve shoqërore në Kosovë, të cilat akoma i karakterizon patriarkalizmi, filisteizmi fisnor e mentaliteti feudal, tipare këto që do t’i ngadalësojnë ndjeshëm integrimet euroatlantike të Kosovës. »

Bashkimi Kombëtar

Ukshin Hoti ka vendosur themelet e diplomacisë, marrëdhënieve ndërkombëtare dhe të një politike profesionale në Kosovë. Vetëdijëshmëria e tij për çështjet politike dhe gjeostrategjinë ndërkombëtare për ardhmërinë e Kosovës dhe Shqipërisë, bazohen në fakte shkencore, analitike dhe historike. Ai është i bindur se populli shqiptar i Kosovës e ka të drejtën e vetëvendosjes së popujve. Kjo zgjidhje do të sjellë më shumë stabilitet në Ballkan, për të mirën e shteteve për rreth por gjithashtu për tërë Evropën, e cila e ka nënçmuar faktorin shqiptar të këtij rajoni. Ja një fragmet, ku Ukshin Hoti përkrahë tezën e bashkimit kombëtar :

 “Populli shqiptar duhet bashkuar. Këtë e dijnë të gjithë dhe askush më nuk e konteston. Ai duhet të bashkohet për shkak se është i njësuar në planin shpirtëror: e ka një gjuhë, një kulturë dhe një histori. Për shkak se është një popull i vjetër evropian i Ballkanit, i cili që heret e ka demonstruar pjekurinë e vet shtetformuese; për shkak se gjithashtu që herët e ka arritur nivelin e duhur të vetëdijes politike për veten, për vendin dhe për interesat e veta në regjion, dhe për shkak se e ka dëshmuar në mënyrë të lavdishme dobishmërinë e vet në të gjitha planet e bashkësisë evropiane të popujve. Nuk i duhet që ta dëshmojë përkatësinë e vet në këtë bashkësi, sepse pavarësisht nga pozita e vet gjeopolitike dhe e pranisë së religjionit islamik në shumicën e pjesëtarëve të tij, ai ka qenë dhe ka mbetur popull evropian. Ai duhet të bashkohet edhe për shkak se e drejta për vetëvendosje është njëra ndër arritjet qenësore të qytetërimit evropian, e drejtë të cilën vetë ajo e ka proklamuar dhe e cila më asnjë populli në Evropë nuk mund t’i refuzohet a t’i mohohet. Popullit shqiptar i duhet një gjë e tillë që të mund të zhvillohet vetë më tej për ta arritur nivelin e përgjithshëm të kësaj bashkësie.”

Sot, Kosova dhe Shqipëria janë dy shtete demokratike, ose së paku ndodhen në një proces të gjatë të demokratizimit të vendeve të dala nga lufta ose të dala nga blloku komunistë. Këto dy shtete e kanë të drejtën po të jetë vullneti i tyre, në parimin e vetëvendosjes, të vetëvendosin dhe të bashkohen. Megjithatë, shoqëria shqiptarë është larg një bashkimi të mundshëm ndërmjet këtyre dy vendeve, ndonëse marrëveshjet tregtare janë në rritje. Mbetet veç kësaj përtej kufijëve aktual, pengesa ndërmjet këtyre dy shteteve të shkaktuara me shumë së 80 vite ndarje që koha do të vazhdon t’a zbehë. Dhe çka nëse arrihet deri tek bashkimi i këtyre dy vendeve ? A do të zgjidheshin vallë problemet e shqiptarëve në Ballkan ? Çfarë do të ndodhë me shqiptarët e Maqedonisë, Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë ? Në Maqedoni, përkundër marrëveshjes së Ohrit të vitit 2001, gjuha shqipe akoma nuk është gjuhë zyrtare edhe përkundër faktit se 25,17% e popullatës është shqiptare sipas statistikave maqedonase20. « Shqipëria është vendi i vetëm në Evropë që kufizohet pothuajse nga të gjitha anët me vetveten, d.m.th. me popullin e vet dhe me trojet e veta historike », thotë Ukshin Hoti. Për të shtuar, në fatin e tij faktin se asnjëherë nuk arriti ta vizitojë Shqipërinë. Ukshin Hoti propozon një bashkim të shqiptarëve përtej kritereve të thjeshta nacionaliste, por dëshmon se kjo do të sjellë një faktor stabiliteti në Ballkan dhe nuk do lejojë instrumentalizimin e popujve të ndryshëm prej lojërave globale gjeostrategjike. I bindur me idenë se populli shqiptare do të emancipohet në një shtet të vetëm, kjo dhe bindjet e tjera të tij e kanë quar atë nëpër burgje dhe sigurisht drejt vdekjes.

Të zhdukerit

Prishtinë ,portreti i të zhdukurve gjatë luftës.

Për të afërmit e Ukshin Hotit që mu dha rasti t’i takoj, si Afrim Hoti, Andin Hoti dhe Bislim Elshani, nuk është bërë asgjë e mjaftueshme për të gjetur se çfarë ka ndodhur me të. Është një person i harruar i Kosovës edhe përkundër kontributit të madh dhe sakrificës që ai ka bërë për kombin e tij. Motra e tij, Myrvetja është akoma e bindur se vëllau i saj është gjallë dhe se mbahet peng diku në Serbi ose në ndonjë vend tjetër. Pas luftës, do të jetë ajo që do t’i ndërmarrë të gjitha hapat e nevojshme për të zbuluar të vërtetën, fatkeqësisht pa rezultat. Rasti i Ukshin Hotit na jep sot të drejtën për të vënë në pyetje pamjaftueshmërinë e Qeverisë së Kosovës në trajtimin e çështjes së të zhdukurve të luftës. 15 vite pas luftës, numërojmë ende 1655 persona të zhdukur. Disa familje ende shpresojnë se do të shohin njërin prej tyre të kthehet. Atëherë, kur filluan më vitin 2011 marrëveshjet teknike për normalizimin e raporteve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, nën mbikëqyrjen e Bashkimit Evropian, me qëllim të lehtësimit të integrimit të këtyre dy vendeve në të, çështja e të zhdukurve thjeshtë injorohet. Edhe pse në dhjetor 2013, në jug të Serbisë zbulohet një varr masiv. Llogaritet se në atë zonë gjenden rreth 250 deri më 350 trupa shqiptarë21. Në mars të vitit 2014, 48 trupa të shqiptarëve janë gjetur në një aeroport ushtarak afër Beogradit22.

Përfundim

Jeta e Ukshin Hotit është një paralele e përsosur e ngjarjeve që kanë ndodhur në Kosovë pas luftës së dytë botërore. Ky i fundit e gjeti veten në qendër të ngjarjeve kryesore. Të rrëfesh historinë e Ukshin Hotit është të rrëfesh historinë e Kosovës, është të rrëfesh historinë e popullit shqiptar të Kosovës. Sot, rinia e Kosovës e kërkon, një rini që nuk është korruptuar nga joshja e pushtetit, që është e bindur nga pastërtia e veprave të Ukshin Hotit dhe që vë në pyetje akoma fatin e kombit të vet. Duke rikujtuar atë rini të demonstrateve studentore, ajo që i kishte dhënë Ukshin Hotit zellin e nevojshëm për tu angazhuar, ti mbrojë dhe të heq dorë nga puna e tij, nga përfitimet që ai vetë i kishte fituar nga studimet, për çështjen shqiptare. Pasardhëse e saj është kjo rini e sotme, që ende shfaq nëpër mure fytyrën e tij pyetëse. Ky epitaf i shpërndarë, pyet akoma : « Ku është Ukshin Hoti ? ». A duhet populli shqiptar të shoh sot një kuptim të ndryshëm ? Duket sikur ky mbishkrim t’ua kthen përgjigjen me një pyetje, sikur në brendësi Ukshin Hoti i udhëhequr nga vendosmëria dhe ndërgjegjia e tij, duke e ditur se në mënyrë të pashmangshme ku do ta çonin veprimet e tij, ta pyes popullin e tij : « Po ju, ku jeni ju ? »

UKSHIN HOTI, kronologjia

Shënime

16. Sipas të dhënave të fundit të Kryqit të kuq.
17. Karta e Kombeve të Bashkuara, Kapitulli 1, neni 3.
18. http://rahovecpress.com/peticioni-per-fatin-e-ukshin-hotit-tashme-ne-kuvend/
19. Bislim Elshani, Ukshin Hoti dhe bazat morale të politikës shqiptare. 2013.
20. Faqja zyrtare e shtetin Maqedonas ( Të nënvizohet se faqja është vetëm në gjuhën maqedone dhe në gjuhën angleze) : http://www.mfa.gov.mk/?q=node/162&language=en-gb
21. http://www.arcinfo.ch/fr/monde/serbie-kosovo-21-victimes-decouverte-dans-un-charnier-a-rudnica-577-1300496
22. http://www.eulex-kosovo.eu/en/pressreleases/0580.php
Teksti i perkthyer nga frengjishtja nga : Edon Duraku & Leonora Saliju.